Taalkundige en journalist Camiel Hamans promoveert op taalverandering

Camiel Hamans, actief medewerker en oud-hoofdredacteur van Brabant Cultureel, promoveert 23 juni 2021 aan de Universiteit van Amsterdam. Hamans (Herten 1948) heeft daar ook Nederlandse Taal en Letterkunde gestudeerd, tot 1979. Hij promoveert nu tot doctor op een proefschrift getiteld Borderline cases in morphology. A study in language change.

De journalist en taalkundige Hamans woont in Breda. Hij heeft gewerkt aan de Universiteit van Leiden, voor KRO radio, hij was lid van de hoofdredactie van dagblad De Stem (later BN/De Stem) in Breda, medewerker van de PvdA-delegatie in het Europees parlement en de directeur van de Anne Vondeling Stichting. Hij is nog gasthoogleraar aan de Adam Mickiewics Universiteit in Polen, voor de afdeling Nederlands en Afrikaans. Zijn promotor in Amsterdam is prof. dr. O.C.M. Fischer.

Het proefschrift van Camiel Hamans houdt zich bezig met taalverandering. Niet die uit het verleden, maar juist hedendaagse en alledaagse. De indruk kan bestaan dat nieuwe woorden zich toevallig vormen. Maar Hamans toont aan dat in deze processen van woordvorming wel degelijk systematiek zit. Dat moet ook wel als nieuwe woorden een plaats moeten krijgen in de taal en wil de luisteraar de spreker blijven begrijpen. Taalgebruikers zijn zich niet bewust van taalkundige theorieën en de processen achter het ontstaan en gebruik van nieuwe woorden, maar daarom berusten die nog niet op toeval of duiken ze volledig chaotisch op.

Camiel Hamans, schrijver en Neerlandicus, in zijn werkkamer in Breda, 2018. Foto > Piet den Blanken / Hollandse Hoogte

De woorden die Hamans onderzoekt, komen vooral uit het Nederlands en Engels, maar soms ook uit andere talen zoals Fries, Afrikaans en Pools. Een paar van zijn voorbeelden uit verschillende woordvormingsprocessen zijn ‘neonatology’, ‘lesbo’, ‘refo’ en ‘infotainment’. Ze berusten alle op systematische patronen die (onbewust) herkenbaar zijn voor de taalgebruiker en op vormen van analogie. Dus niet op toeval en daardoor zijn ze ook voor taalkundigen systematiseerbaar.

Zoals vaker gebeurt, maakt Hamans ook van de gelegenheid gebruik om bij zijn stellingen er een paar te formuleren die weinig met zijn proefschrift te maken hebben, maar alles met zijn liefde voor de klassieke muziek, opera en zijn aandacht voor politiek en Polen. Om er één uit te lichten: ‘Het getuigt van minachting voor cultuur dat Nederlandse overheden, anders dan hun collegae in zulk cultureel verschillende landen als Duitsland, Frankrijk en Polen, niet op ruimhartige schaal lokale en regionale operahuizen subsidiëren. (av)

Enkele artikelen van Camiel Hamans op Brabant Cultureel:

Vocaliste Sanne Rambags: geloof in de grootsheid van de natuur en die van jezelf

Mayke Nas componist des vaderlands

Zes jaar philharmonie zuidnederland laat herinnering aan oude orkesten verdwijnen