Op zaterdag 22 augustus 2026 is na een kort ziekbed Jan Radersma op achtenzeventigjarige leeftijd in Tilburg overleden. Hij leefde voor de kunst en zijn werk kende een grote schare van bewonderaars en verzamelaars, door het hele land. Hij was een genereus kunstenaar die graag collega’s betrok in zijn vele projecten.
door Pieter Siebers
Jan Radersma was een gedreven man, in veel opzichten. Zijn werk betrof de natuur, maar ook hemzelf. Onpeilbare dieptes, verlangen en weemoed streden om voorrang. Zijn geboorteland was Indonesië, wat zowel in zijn vroegere als zijn meest recente werk een rol speelde. Soms was dat heel letterlijk, zoals in een werk uit het begin van deze eeuw met de titel ‘Roots and memories – 1948’, vaker gebruikte hij het landschap om heden en verleden te verenigen.
Bij zijn afscheid op 29 augustus sprak ook kunstenaar en dichter Frank Eerhart, een goede vriend waarmee hij diverse projecten uitvoerde. Eerhart noemde de landschappen van Radersma als die van twee werelden. “Die van voormalig Nederlands- Indië waarin we sawa’s, natte rijstvelden konden ontdekken of vermoeden, tegenover de Nederlandse akkers in de Beerzen, de coulisselandschappen in de Kempen bijvoorbeeld, waar hij vaak doorheen reed, of de eindeloze Friese vergezichten.
Hij exposeerde vaak
Jan Radersma was ongelooflijk productief. Hij volgde de opleiding Monumentaal en grafiek aan de Koninklijke Academie voor Schilderkunst in ’s-Hertogenbosch, maar ontpopte zich vooral als schilder. Olieverf, mixed media, op doek, op hout, op karton, vaak materiaal wat hij ergens opscharrelde. Hij exposeerde vaak, zeker een paar keer per jaar. Zijn werk was te zien op tentoonstellingen in plaatsen als Oirschot, Hoogeloon, ’s-Hertogenbosch of Tilburg, maar ook elders in het land. Meermaals exposeerde hij in de Randstad, maar ook in het door hem geliefde Friesland, in de galerie van Atze Hoogeveen en Dieuwke Bosch met wie hij bevriend raakte.
De grote belangstelling voor zijn landschappen, vaak op bescheiden formaat, was in zekere zin opmerkelijk. Immers, zijn werk is niet zelden donker van aard en toon, met ingetogen, vaak aardse kleuren. Weliswaar is er altijd ergens een glimp van licht, maar vaak toch ook zoiets als onhergbergzaamheid. Titels als ‘Het grote niets’ maken het er niet vrolijker op. Hoewel hij ontegenzeglijk een vrijmoedig mens was, met een aanstekelijke humor die overigens gelijke tred hield met zijn talent om te mopperen.
Een beetje ongemakkelijk kijken
Hij vermoedde dat sommige tekeningen van Gummbah aan zijn werk zijn ontleend, zoals die van een echtpaar dat in een museum staat, voor een schilderij dat eigenlijk maar uit één lijn bestaat. Ze kijken, met de handen op de rug waarna de vader tegen de moeder zegt: ‘Dat kan ons Jantje ook al niet.’
Jan Radersma was bescheiden over zijn werk en bij loftuitingen begon hij altijd een beetje ongemakkelijk te kijken. Maar op sommige observaties was hij trots. Zoals die van zijn vriend Jos ten Brink die opmerkte niemand te kennen die op zo’n klein oppervlak zo’n enorme ruimtelijkheid wist te bewerkstelligen.
Musicus en dichter Pieter Bon, een vriend die eveneens sprak op het afscheid, memoreerde dat Radersma zijn werk was. “Zijn manier van het bestaan was het verbeelden van zijn wereld in een eigen universum. Ondoordringbaar soms, net als Jan zelf.” Bon legde ‘dat universum’ in 2024 op film vast bij gelegenheid van zijn expositie ‘Bezonken Land’ in Schijndel. “En nu stond hij daar, midden in zijn eigen wereld, waar ik doorheen kon dwalen. Ik vroeg Jan om alleen maar te staan en naar zijn werk te kijken. Tot dat ene moment waarop ik om hem heen loop, even naast hem sta, en hij in de camera kijkt en verlegen lacht.”
Bovenal genereus
Jan Radersma was beminnelijk, ontroerd vaak door muziek en bovenal genereus. Hij betrok waar hij kon kunstenaars en musici bij zijn tentoonstellingen en was altijd te vinden voor bijzondere projecten. Pieter Bon kon zo een werk van hem afbeelden op het hoesje van zijn single ‘Te Winnen Tijd’. Radersma was dol op publicaties, waarvan hij er tientallen het licht deed zien. Sommige maakte hij met Frank Eerhart, waarmee hij nog werkte aan een expositie. Daar zou een landschap van zijn hand te zien zijn, met de contouren van een huis aan de horizon en een handgeschreven haiku van Frank Eerhart: ‘Een vreemde leegte / achtergelaten woning / verdwenen leven.’
Jan Radersma laat zijn geliefde Iety Joris achter en een oeuvre dat zich verspreid bevindt in de collecties van de vele verzamelaars van zijn werk. Hoe ogenschijnlijk eenvoudig zijn landschappen ook zijn, met een enkele lijn of vorm: onmiskenbaar en onvervreemdbaar van zijn hand. Bernlef schreef ooit een regel die voor Jan Radersma gemaakt leek: ‘Om iets te zien moet je eerst iets herkennen.’
Meer over Jan Radersma en beeldende kunst op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026
Jan reisde op zijn eigen wijze,
vrij, gelaagd en warm, in zijn leven en z’n werk.
Zijn reis is nu voorbij,
maar de liefdevolle herinnering blijft.