De Nederlandse Reisopera brengt met Philip Glass’ opera ‘Waiting for the Barbarians’ een werk dat tot zelfreflectie leidt. De opera, gebaseerd op een roman van J.M. Coetzee en uiteindelijk op een gedicht van Kavafis, speelt in het verleden, maar is toch uiterst actueel.
door Camiel Hamans
Opera en actualiteit zijn geen begrippen die normaliter in één adem worden genoemd. Zelfs al kondigt een gezelschap aan dat hun nieuwe Carmen, Tosca of Butterfly juist zo aansluit bij het huidige #MeToo-klimaat, dan nog zal het voor het publiek lastig zijn een parallel met het heden te ontdekken. Dat is heel anders met ‘Waiting for the Barbarians’ van Philip Glass, waarmee de Nederlandse Reisopera langs de Nederlandse theaters gaat. Bij deze uit 2005 stammende opera, waarbij het libretto is gebaseerd op J.M. Coetzee’s roman met dezelfde titel, dwingt de actualiteit zich als vanzelf op. En toch is geen verhaal dat in het nu speelt.
In bange afwachting
“Anders dan vaak gesteld is Waiting for the Barbarians geen politieke opera”, legt Lilian Farahani uit. De Nederlands-Iraanse sopraan zingt de rol van de Barbarian Girl, een slachtoffer. Het verhaal van Coetzee dat op zijn beurt is gebaseerd op een gedicht uit 1898 van Konstantinos Kavafis, de Grieks-Alexandrijnse dichter, beschrijft een staat in verval waarbij bevolking en magistraat in bange afwachting zijn van een eventuele aanval van de mensen van buiten, de barbaren. Het gedicht eindigt met de regel ‘Wat zouden we zijn zonder barbaren.’ Anders gezegd, hoever mag je gaan in je angst voor de ander.
“Dit thema”, benadrukt Farahani, “is niet zozeer een politiek thema, maar gaat over de mens, de maatschappij. Tot hoever mag je gaan om jezelf te beschermen tegen een veronderstelde vijand. Bij mij althans komt deze vraag extra binnen. Wij maken de ander tot vijand. En vervolgens, wat durven wij die ander aan te doen onder het mom van zelfbescherming. Dat thema, dat van alle tijden is, blijkt helaas vandaag de dag zeer actueel, zeer relevant. De opera houdt ons een spiegel voor.”
Vastgezeten in Guantanamo Bay
“Ik bereid mij altijd zo goed mogelijk voor op een rol, maar deze keer heb ik toch veel extra’s gedaan. Ik heb het boek van Coetzee gelezen, ik heb de film bekeken die naar aanleiding daarvan gemaakt is, bekeken en ik heb er veel over nagedacht. Je bent immers bezig met iets dat nauw luistert, je raakt een gevoelige snaar en dat veroorzaakt meer druk. De voorbereiding moet psychologisch veel dieper gaan dan bij een rol in een van de bekende repertoirestukken. Het gaat over veel meer dan alleen de noten en de tekst.”
“De regisseur, Guy Weizman, die ook de leider is van NITE, Nationaal Interdisciplinair Theater Ensemble (voorheen Noordelijk Toneel), heeft Mohamedou Ould Slahi uitgenodigd om een middag met ons te praten. Mohamedou, een ingenieur uit Mauritanië, heeft veertien jaar vastgezeten in Guantanamo Bay en is daar, na langdurige marteling en misbruik, in 2016 zonder proces vrijgelaten omdat hij niet langer als een gevaar voor de veiligheid van de VS gezien werd. Hij woont nu in Nederland. Weizman heeft met Club Guy & Roni, het dansgezelschap waaraan hij samen met Roni Haver leiding geeft, een paar jaar geleden met Mohamedou de productie Freedom gemaakt.”
Barbarian Girl
“Mohamedou was bereid om met ons te praten en van hem heb ik, hoop ik, begrepen hoe het is om naar de hel te zijn geweest en om daarvan terug te keren, als dat al mogelijk is. Het perspectief dat hij ons wist te bieden, is heel relevant voor dit stuk. Het is onvoorstelbaar wat het is om gewaterboarded te worden, gemarteld. Je kunt je er zelf geen voorstelling van maken, maar via zijn verhaal kun je proberen te begrijpen en voelen hoe ingrijpend deze ervaringen zijn. En wat dit betekent voor de rest van je leven. Want naast dat dit stuk gaat over ingebeelde angst, gaat het ook over wat mensen uit angst durven te doen, hoe ze anderen martelen. En ook dat is, helaas, nog steeds actueel.”
“De regie heeft ervoor gekozen om het folteren niet al te expliciet op het toneel te brengen. Mensen zien het toch al op de sociale media. Maar door de manier waarop we het presenteren is het, denk ik, toch voorstelbaar wat er aan gruwelijkheid achter de schermen gebeurd is. We horen hoe de opperfolteraar, de kolonel, omgaat met het onschuldige slachtoffer, de Barbarian Girl. Zij wordt, net als Mohamedou in de werkelijkheid overkomen is, weggezet als terrorist.”
Scènefoto’s Waiting for the Barbarians > Eduardus Lee
“Door onze ontmoeting met Mohamedou resoneren zijn ervaringen in mij. Zijn verhaal heeft veel bij me losgemaakt en dat neem ik mee in de rol. Niet op de Stanislavski-manier of als method-acting, maar ik probeer te begrijpen hoe een slachtoffer reageert. Waarom mijn personage soms een bijna vriendschappelijke relatie met haar bewaker probeert aan te gaan. Je wilt overleven dus tracht je je cipier te bespelen. Niet dat je zin hebt in vriendschap met hem, maar je moet wel. Die tegenstrijdigheid tussen hoe je je gedraagt en wat je zelf echt wilt, dat heb ik uit het gesprek met Mohamedou meegekregen.”
Als een trein die doorgaat
“De muziek van Philip Glass ervaar ik niet als minimal music. Het is heel filmische moderne muziek. Er zitten veel repetitieve ritmen in en dat voelt als een trein die doorgaat, maar tegelijkertijd is de muziek ook heel rijk. Voor de solisten is er veel te zingen en soms is dat heel melodieus. Zelfs af en toe een aria-moment. Onze bijdragen zijn heel verhalend, geen herhalingen van tekst zoals bij Mozart of Händel of ensembles, maar wel veel dialoog die steeds doorgaat.”
“Het repeterende zit vooral in het koor en het orkest en dat geeft het filmische effect. Er worden ook filmbeelden op de bühne getoond. Er staan een aantal schermen op het toneel en met bewegingscamera’s worden daarop de barbaren gevolgd. De muziek die daarbij gespeeld wordt is heel repeterend en die klopt met de filmbeelden van de dansers van Club Guy & Roni, die de barbaren spelen in de voorstelling. Die steeds herhaalde ritmen worden afgewisseld met door de zangers gezongen dialogen en die vormen zanglijnen terwijl het orkest repetitieve figuren blijft spelen.”
Bang voor het onbekende
“Dat de Nederlandse Reisopera dit stuk durft te programmeren is een pluim waard. Dat het gezelschap een opera brengt die discussie teweeg zal brengen, getuigt van durf. Want ‘Waiting for the Barbarians’ laat ons, uitvoerenden en publiek, zien, dat we bang zijn voor het onbekende, dat we als we ons niet herkennen in de ander, we handelen uit wat we als zelfbescherming zien op een manier waarop we niet trots kunnen zijn.”
Hoe zwaar het thema van het werk ook is, door de manier waarop de Reisopera en Club Guy & Roni deze productie hebben vormgegeven, is er toch ook voor elk wat wils. Er is zang, dans, muziek, film, indrukwekkende decors en haute couture kostuums.
De Nederlandse Reisopera met Club Guy & Roni, ‘Waiting for the Barbarians’ van Philip Glass.
1 oktober 2026, om 19.30 uur in Chassė Theater Breda.
27 oktober om 19.30 in Theater aan het Vrijthof in Maastricht.
Meer informatie en volledige speellijst
Lees meer over eerdere producties van De Nederlandse Reisopera op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026