Eind 2024 verhuisde een groot deel van de collectie uit het atelier van Jan Doms naar de Verbeke Foundation, een groot (privé)museum voor moderne kunst in Stekene, België. De kunstwerken bij Verbeke staan deels binnen en deels op een enorm terrein buiten en kunstenaars kunnen er ook werken. Ook de bijzondere glazen treinwagon van Doms is er te zien.
door Carina van der Walt (tekst en beeld)
Het is nu tien jaar geleden dat ik voor het eerst de wonderen van landkunst en voorbeelden van ecovriendelijke kunst ontdekte bij de Verbeke Foundation in het Oost-Vlaamse Kemzeke. In 2016 was ik daar voor een internationaal congres van Sculpture Network met het oog op het boek Stilspraak, Strijdom van der Merwe en landkunst waar ik destijds aan werkte. Ik ontdekte het prachtige kunstproject ‘Re-cover’ van Nederlander Will Beckers. De koeienschedels van zijn landgenoot, herman de vries*, stonden toen ook al netjes op een rijtje. ‘De wagon’ van Jan Doms (Tilburg 1949) was daar toen nog niet.
‘De wagon’ is aanvankelijk in 1999 gemaakt in opdracht van Ingrid Luycks die een grote ondersteuner was van zijn werk. Doms exposeerde regelmatig in Luycks Gallery. Zijn twaalf meter lange stalen en glazen wagon kwam aanvankelijk te staan in de buitenruimte achter die galerie. Tweeëntwintig jaar later valt Jan Doms de eer te beurt om te worden opgenomen in de vaste collectie van de Verbeke Foundation. Dat zal voor hem een vreugdevol najaar 2021 hebben opgeleverd, want dit ging niet zonder slag of stoot. Eind 2020 bleek dat het gemeentebestuur van Tilburg geen enkele interesse had om ‘De wagon’ op te nemen in de ontwikkeling van de Spoorzone. Voor Doms een geval van een profeet die in eigen land niet wordt geëerd.
Plek om te luieren en te dromen
Nu staat ‘De wagon’ op zijn korte spoor in de tuin van de Verbeke Foundation – tijdloos, sprookjesachtig en fascinerender dan ooit. De wagon is leeg. Het dak bestaat uit zeven gezandstraalde stroken glas en de wanden uit geriffeld glas zijn even ondoorzichtig als het dak, maar zien er zachter en waziger uit tegen het groen van de bomen en struiken buiten. Ook de vloer is van glas met negen wittige strepen in de lengte. Het stalen latwerk dat al dit glas in een constructie vasthoudt is dun en subtiel. Binnen is plek om te luieren en te dromen van weggaan naar een betere wereld, voor wie het durft om naar binnen te kruipen.
Niet ver van De Wagon herken ik het vlechtwerk van Beckers uit 2011. ‘Re-cover’ is nu ingestort tot een grote tulband – overwoekerd door blad uit eigen bomen, bramen en brandnetel. Terwijl de natuur ‘Re-cover’ terugneemt, is het oeuvre van Beckers dusdanig gegroeid dat de gang en een volle zaal in het hoofdgebouw zijn afgestaan aan zijn zomertentoonstelling. Onder de titel ‘The merriment of fragmentation’ is die te zien tot begin november 2026.
Overgroeid met blauwe klokwinde
Dichtbij de zeven koeienschedels van herman de vries – in memoriam de koeien uit 2015 – hangt dit jaar bijkomend een foto met dezelfde naam uit hetzelfde jaar met als enige toevoeging tussen haakjes het woord (buiten). Op de foto liggen ontelbare botten (van hoeveel koeien?) overgroeid met blauwe klokwinde. En ja, zo is het ook! Ik wandel in de wilde tuin van de Verbeke Foundation van ‘De wagon’ via de ingestorte resten van ‘Re-cover’ naar dezelfde hoop met koeienbotten als op de foto van de vries in het hoofdgebouw. Nu heeft de klokwinde ruimte moeten maken voor mos, hoewel een paar varens een groteske feestelijkheid aan de hoop met botten verlenen. Mooi en verfijnd is het niet, vergeleken met ‘De wagon’.
Ik hoop dat veel bezoekers voor de magie van Jan Doms’ glazen wagon naar de Verbeke Foundation reizen. Het is de moeite waard om te gaan gluren bij de buren naar goeie kunst uit eigen keuken.
*) herman de vries heeft er zelf voor gekozen om zijn naam louter in kleine letters te schrijven.
Lees meer over Jan Doms op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026