Eind augustus 2026, in de laatste week van de expositie ‘Sideway Scenery’ van Anna Lange in Stedelijk Museum Breda, verscheen bij uitgeverij Lecturis in Eindhoven Lange’s gelijknamige boek. Het omvat een keuze uit de beelden van het project ‘Sideway Scenery’ en de scenario’s die de kunstenaar schreef voor ‘White Mare’, in zowel Engels als Nederlands.
In haar installatie ‘Sideway Scenery’, een project van jaren, onderzoekt Anna Lange (Schaijk 1969)de botsing tussen stad en platteland en, in breder perspectief, het verdwijnen van werelden door de onvermijdelijke vooruitgang. Aanleiding voor het project vormde het overlijden van haar oom en tante die op het Noord-Brabantse platteland woonden en waar zij als kind vaak logeerde. Toen ze voor hen optrad als executeur-testamentair bracht dat jeugdherinneringen naar boven.
Om poolshoogte te nemen
Met de aanleg van een snelweg veranderde de Noord-Brabantse leefwereld radicaal. De familiegrond werd doormidden gesneden. Boerderijen verdwenen. Op het land van haar voorouders kwam een vuilnisbelt, op het voormalige erf van de buren een schreeuwerig bordeel. ‘Je bent op de snelweg. De autoradio staat aan en je hoort Motel Money Murder Madness uit L.A. Woman van The Doors. Je kijkt opzij en ziet hoe de omgeving uit je jeugd veranderd is’, zei Lange daarover.
Het scenario van ‘White Mare’ vertelt het verhaal dat ten grondslag ligt aan ‘Sideway Scenery’. Het verbeeldt de clash tussen stad en platteland, tussen oud en nieuw, tussen traditionele waarden en snel geld. De stad wordt vertegenwoordigd door de persoon van Nurd Stetson. Het bedrijf International Topological Explorations stuurt die persoon op pad naar het dorpje Haps om poolshoogte te nemen. Met zijn vintage Chevrolet komt hij in een parallelle wereld terecht, waar zijn iPhone niet werkt en andere regels gelden. Tijd en plaatst lijken een spelletje met hem te spelen.
Vervreemdende ‘film’
‘White Mare’ leest als een kruising tussen een moderne western en een hallucinant jongensboek. De fragmenten uit de verschillende versies van het scenario worden in verschillende lettertypen weergegeven, zodat de lezer kan kiezen en zo in zijn hoofd een eigen, vervreemdende ‘film’ maakt waarin een reeks intrigerende types figureert. In de scenario’s zitten verwijzingen naar werk van Lange dat eerder in Stedelijk Museum Breda te zie was.
‘Het schrijven aan de scenario’s was steeds een toenadering tot een droom, die de tragedie van het verlies, het verdwijnen van een dierbare plek als inhoud had’, schrijft Lange in de inleiding. ‘Het schrijven werd steeds met langere tussenpozen onderbroken om te werken aan de beelden die samen ‘Sideway Scenery’ vormen; de bewijzen dat ik aanwezig ben geweest in de droom.’ (cl)
Anna Lange, Lou Reed & A.F.T.H. van der Heijden, Sideway Scenery. Eindhoven: Lecturis 2026, 160 pp., ISBN 978-94-6226-568-4, pb., € 30,00.
Lees ook op Brabant Cultureel: Idyllische plaatjes en verdwijnende werelden in stedelijk museum Breda