Het is niet voor het eerst dat het vertaalwerk van Josephine Rijnaarts (Teteringen 1947) bekroond is. In 2021 werd haar de Letterenfonds vertaalprijs toegekend. Nu kreeg zij de prestigieuze Europese Literatuurprijs voor haar vertaling van Nevermore.
Het vertalen van deze roman van de Franse auteur Cécile Wajsbrot is geen sinecure, want het gaat in deze roman over vertaalproblemen van een Engelse tekst naar het Frans. Aan Rijnaarts de taak om dit in het Nederlands weer te geven. Daar is zij bijzonder goed in geslaagd. Het lijkt wel of het vertalen van deze roman haar op het lijf geschreven is. Al berusten eventuele overeenkomsten tussen de vertaalster uit het boek en Rijnaarts op louter toeval.
In Nevermore werkt de hoofdpersoon, een vertaalster, aan de vertaling van Time passes. Het beklemmende middendeel van de roman To the lighthouse van Virginia Woolf. De lezer wordt meegevoerd met de taal van Woolf en het vertalersambacht van proeven, zoeken en afwegen. De verteller verdiept zich in dit prozagedicht van vergankelijkheid en onderwerpt het aan de onnauwkeurige wetenschap en imperfecte kunst van het vertalen.
Het denken over het vertalen
Juryvoorzitter Lisa Weeda verwoordt het aldus. “In vertaalopzicht is Nevermore een kunstwerk op zich, bovenop het unieke kunstwerk dat de roman zelf al is. Josephine Rijnaarts stond voor de ingewikkelde taak, het denken over het vertalen van een Engelse klassieker in het Frans, in het Nederlands denkbaar en doorleefbaar te maken. Ze is daar zeer overtuigend in geslaagd. Als er één roman is die bij deze prijs hoort, dan is het Nevermore.”
In de roman ontdekt de lezer ook dat de vertaalster rouwt om de dood van haar vriendin. En ze probeert haar pijn cerebraal op afstand te houden. Haar gedachten over Time passes verweven zich met verhalen over destructie en herstel, zoals het landschap rond Tsjernobyl, de High Line van New York en de geschiedenis van Dresden. Zo schept Wajsbrot een brede roman met een gelaagdheid aan thema’s en landschappen. Ze reflecteert op plaatsen die gedoemd zijn tot verval en toch weer tot leven komen, gebroken werelden waarin nog steeds kracht is voor een nieuw begin.
Juryvoorzitter Weeda: “Nevermore is een werk met in het hart een klein mysterie, een zacht verhaal van pijn, omvouwen door een mozaïek van vernietiging, herziening en wederopbouw. Wajsbrot schrijft een zeer Europese, wereldlijke roman. In tijden waar destructie, rouw en vernietiging aan de orde van de dag zijn en we de geschiedenis toch maar blijven herhalen – Nevermore, nooit meer opnieuw?”
Auteur van twintig romans
Cécile Wajsbrot (Parijs 1954) is Frans en woont afwisselend in Parijs en Berlijn. Ze heeft twintig romans op haar naam staan en werkt daarnaast als literair vertaler. Haar familie vluchtte in de jaren dertig vanuit Polen naar Frankrijk.
De Europese Literatuurprijs bekroont de beste Europese roman die in het afgelopen jaar in Nederlandse vertaling is verschenen. Zowel de auteur als de vertaler van het winnende boek worden bekroond. Zij ontvangen elk tienduizend euro aan prijzengeld. De zevenkoppige jury bestond dit jaar uit juryvoorzitter Lisa Weeda, literair vertalers Adri Boon en Jelle Noorman, boekhandelaren Edith Vroon (Boekhandel Van Rossum) en Mira Tax (Boekhandel Roelants), en critici en schrijvers Michel Krielaars (NRC Handelsblad) en Christiaan Weijts (o.a. De Groene Amsterdammer). (hvk)
Cécile Wajsbrot, Nevermore. Vertaald uit het Frans en van een nawoord voorzien door Josephine Rijnaarts. Zaandam: Uitgeverij Oevers 2026, 256 pp., ISBN 9789493367708, pb., €22,50.
Lees meer over Josephine Rijnaarts op Brabant Cultureel