Column door JACE van de Ven •
Soms vraag ik me af wat er toch met mij aan de hand is. Ik ben niet eens naar de zonsverduistering gaan kijken. Terwijl de bijna-eclips zich vorige week ergens tegen acht uur ’s avonds aan het voltrekken was, zat ik naar een of ander overbodig tv-programma te kijken. Waar waren de gevoelens van eeuwigheid en nietigheid die ik eerder bij een dergelijk verschijnsel voelde? De drang om mijn ervaringen in woorden vast te leggen? Ik weet nog dat ik bij de zonsverduistering in 1999 een samenkomst wilde beleggen bij de eeuwenoude grafheuvels op de Regte Hei tussen Goirle en Riel. Toen anderen er met mijn idee vandoor gingen – of misschien zelf ook op hetzelfde idee waren gekomen? – en het plan een Goirlese aangelegenheid werd, haakte ik af, maar ik deed in Tilburg wel mee aan het produceren van een uitgave met bijdragen van twaalf auteurs en dertien fotografen 11 . 8 . 1999 12:27 Zonsverduistering in Tilburg.
In mijn ongeordende boekenverzameling kan ik het boekje niet vinden. O, al die uren van mijn leven dat ik naar boeken die ik móet hebben, heb gezocht! Een jaar van mijn leven! Als ik mijn vergeefse zoektocht aan een vriend vertel, komt hij het boekje een dag later bij me brengen. Nou ja, boekje? Het is zelfs meer. Wat ik krijg aangereikt is een kartonnen vierkant gevouwen doosje, geel, -kleur van de zon?- met daarin een fraai uitgegeven boekje en twaalf full-color foto’s.
12 schrijvers en 13 fotografen uit het Midden-Brabantse werkten eraan mee. Namen als Ernest Potters, Jan Naaijkens, beiden zaliger gedachtenis, L.J.A.D. Creyghton, Jasper Mikkers en Ed Schilders en twintig anderen. Het doosje lijkt me een fraai hebbeding, ondanks dat er met potlood 0,50 in de bovenhoek van de omslag staat geschreven. Ik vermoed dat mijn vriend onze zo zorgvuldig gemaakte zonsverduisteringskunst ergens op een rommelmarkt voor vijftig cent heeft kunnen kopen.
Ik blader door het boekje en glimlach bijna constant.
Ik weet nog dat wij medewerkers op die elfde augustus op verschillende plekken in Tilburg onze beeldende of literaire expressie moesten maken en die daarna zo snel mogelijk na de eclips van 12.27 uur bij Uitgeverij/drukkerij Gianotten – alweer zo’n prachtig bedrijf dat ter ziele is – moesten inleveren. Daar werd de uitgave zo snel mogelijk geredigeerd, uitmuntend vormgegeven – door onze eigen Brabant Cultureel-vormgever Hans Lodewijkx – en drukklaar gemaakt om de volgende dag in de winkels te liggen. Gianotten was zo aardig geweest om volop wijn en bier klaar te zetten en dus bleef ik hangen op de drukkerij tot, ja tot wanneer eigenlijk? Ik weet nog wel dat ik er een boeiend gesprek had met de Iraanse immigrant Afshin Ellian die toen nog in Tilburg woonde. Nu, 27 jaar later, lees ik zijn filosofisch getinte bijdrage in 11 . 8 . 1999 met regels als:
Ayatollah opticien verkoopt gebedjes tegen angst
amusement opticien verkoopt brilletjes tegen angst
Ik blader door het boekje en glimlach bijna constant. Ed Schilders stond met fotograaf August Swietkowiak boven op de watertoren en begint zijn stuk zo: ‘In het begin was er de watertoren. Want God had gezegd: “Dat de wateren onder de hemel in één plaats vergaderd worden.”’ Op het Centraal Station ziet Ko de Laat, zaliger gedachtenis, drie Japanners, gewapend met enorme fototoestellen die om 12:27 uur met hun rug naar de zon in de restauratie zitten.
Jan Naaijkens is op het kerkhof aan de Bredaseweg getuige van een wonder: “Precies om 12:27, op het hoogtepunt van de verduistering, kraait een haan luidkeels boven het verkeerslawaai uit….” Frans Tooten beschrijft zijn ervaring op de Besterdse markt, waar hij met een kaarsje glaasjes beroette om ze voor vijftig cent aan zonnekijkers te verkopen. Jasper Mikkers is bij de daklozenopvang, waar iemand op het hoogtepunt van de verduistering roept: “Dames en heren, pas op uw portemonnee. In het donker kan alles gebeuren.” Zo ervaren de meeste creatievelingen die aan het boek meewerken de zonsverduistering bepaald niet als levensbepalend, neen, daarvoor moet je het Kuifje-album De Zonnetempel opslaan.
De kleuren zijn van de avond, maar de schaduwen van de dag.
Egocentrisch als ik ben vertel ik u nog iets over mijn eigen bijdrage van toen. Daarin verbaas ik me over de exactheid van de eclips, heel wat preciezer dan de weersvoorspellingen. Geen plotseling windje dat de maan had opgehouden. Ook spreek ik de kenners op tv tegen die van tevoren al wisten dat de vogels hun nest op zouden zoeken en de vleermuizen op jacht zouden gaan. Om 12:27 uur kijk ik in het centrum van Tilburg naar ‘een doffer op het dak tegenover die zijn veren op orde brengt’. Het wordt niet zo donker dat er geen schaduwen meer zijn, merk ik op: “De kleuren zijn van de avond, maar de schaduwen van de dag.”
Vindingrijk is de bijdrage van kunstenaar Walter Kerkhofs bij wiens kunstwerk over de eclips mijn tekst wordt afgedrukt. Hij heeft een foto gemaakt van een muur waarop jarenlang een dartbord heeft gehangen. “Zwart-wit is het net een total-eclips, een zwarte schijf met een corona van lichte spetten, de plekken waar vroeger misgeworpen pijlen op de muur zijn geland.” De meeste fotografen/beeldend kunstenaars bleven dichter bij de realiteit.
Later lees ik verderop in het boekje in de bijdrage van Theo Wilton van Reede, ook al zaliger gedachtenis, die de eclips vanaf een boerderij buiten Tilburg beschrijft: “Kleine vleermuizen schieten voorbij.” Hé, bij hem trekken de dieren zich wel iets van de zonsverduistering aan. Ook de meeste koeien zijn uit zichzelf de stal in gelopen. En mijn doffer dan? Die schikte zijn veren en keek wat rond. Misschien is zo’n stadsduif al teveel gedegenereerd naar het humane. Het leek er zelfs op dat hij zich ergerde en koerde: “Kan dat gezeik met die zon misschien afgelopen zijn, doe gvd onmiddellijk het licht weer aan.”
Leuk om dat boekje uit 1999 weer eens gezien te hebben. Door de creativiteit van het moment straalt het nog steeds energie uit. Er gebeurde toen veel in Tilburg. Maar hoeveel van de makers zijn er al dood? De vloek van de Farao bleek na wetenschappelijk onderzoek niet te bestaan, maar bestaat er misschien een vloek van de eclips?
Exemplaren te vinden in antiquariaten
Lees meer columns van JACE van de Ven op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026