Watou 2026 – de strijd van een kunstcollectief

Naar Kunstenfestival Watou in België vanwege de deelname van de Noord-Brabander Mark Manders, geboren in Volkel. Zijn laatste solotentoonstelling was in 2025-2026 in Museum Voorlinden. Nu staat een werk van hem hier in een West-Vlaams grensdorpje. Is hij lid van het ANT Collective? Volgens de bezoekersgids lijkt dat niet zo. De naam onder de drie leden van dit kunstcollectief die wel verrast is Fedrik Vaessen uit Tilburg. Vragen over collectieven en individuen.

door Carina van der Walt (tekst en foto’s)

In de parochiezaal aan de Blauwhuisstraat 5 in Watou werd snel duidelijk dat Mark Manders door ANT Collective is gevraagd voor een individuele bijdrage in hun project ‘The effort of settling’. Hij is zelf geen lid van dit collectief. Zijn ‘Fox/mouse/belt’ uit 1992 fascineert na ruim dertig jaar nog steeds en ligt op een houten tafel in een kleine kamer tussen zorgvuldig uitgezochte prularia van inwoners van Watou.

Je kunt van alles bedenken bij ‘Fox/mouse/belt’. Dus start ik door te denken aan vossen en muizen. Ze zijn niet per se welkom op boerderijen en moeten als ongedierte aan banden worden gelegd, desnoods door de riem van de boer. Of door te worden uitgeroeid! Vossen en muizen dingen altijd mee om ongunstige beoordelingen. 

‘Fox/mouse/belt’ is voor veel bezoekers een raadselachtige sculptuur. Manders’ deelname aan het project van ANT Collective is voor de andere leden van dit collectief geslaagd. Juist hij heeft mij hiernaartoe gelokt. Maar zou ik ook zijn gekomen zonder Manders? Ik denk eerlijk gezegd van niet. ANT Collective heeft niet de naamsbekendheid om publiek te trekken.

Hij ziet er nogal kwetsbaar uit

ANT Collective heeft ook andere kunstenaars uit de collectie van het SMAK (Stedelijk Museum voor Actuele Kunst) in Gent om deelname gevraagd. De Spaans/Belgische Angel Vergara Santiago woont en werkt in Brussel. Hij leverde voor Watou 2026 een prachtige blauwe vaas. Deze glazen vaas uit 1996 heet ‘Migration’ en staat hier in het midden van een bijna leeg vertrekje. Ook maar goed zo! Hij ziet er nogal kwetsbaar uit. Zou ik hiernaartoe zijn gekomen voor Angel Vergara? Ook niet. Onbekend maakt onbemind. De poging van ANT Collection om mij door deze bekende naam naar Watou te lokken zou dus klagelijk mislukken.

Een derde poging om ANT Collective te promoten was door een brievencampagne afgelopen winter aan de inwoners van Watou. Hen werd gevraagd om alledaagse voorwerpen te doneren en zodoende deel te worden van de tentoonstelling van ANT Collective. Het collectief selecteerde de voorwerpen verwijzen naar indringers of aliens zoals mieren. Mieren zijn per definitie indringers in oude leegstaande huizen. Zowel de mieren als de inwoners van Watou kunnen zich aliens voelen in een ruimte waar zij zich niet als vanzelfsprekend thuis voelen. Maar hun vrienden en families zullen vast komen kijken naar de spullen die opa’s en oma’s, ooms of tantes of hun eventueel vervreemde ouders hebben uitgekozen voor een collectief kunstwerk.

Werkelijkheid en verbeelding

Wie zijn de kunstenaars van ART Collective? Karla Paredes komt uit Lima (Peru) en woont en werkt in het Duitse Essen, Noa Zuidervaart komt uit Arnhem en Fedrik Vaessen uit Tilburg. Laatstgenoemde twee dus uit Nederland. Met een beetje zoeken op internet kon ik de naam Paredes vinden achter de op papier getekende en geborduurde abstracte panelen in de Blauwhuisstraat. Deze panelen herinneren sterk aan haar panelen ‘Panspermia universals’ I en II uit 2025. Haar werk verkent – ook in deze panelen – de grens tussen werkelijkheid en verbeelding. Paredes’ kunstacademie-achtergrond kan worden herleid naar een master bij Kunstpodium in Tilburg in 2022.

De bijdrage van Noa Zuidervaart in deze tentoonstelling is moeilijker te traceren dan het werk van Paredes. Plots stel ik vragen bij dobbelstenen en rare maskers. Zijn die nu van hem, of komen ze uit de bijdragen van de inwoners van Watou? Toch zien de opstellingen van hangende objecten typisch Zuidervaarts uit.

Griezelstukken niet aanraken

Fedrik Vaessen maakt zeer herkenbare, hybride sculpturen. Hij studeerde in 2022 af aan St. Joost in Breda. Op zijn website staat een beschrijving van zijn werkwijze en zijn materialen. De twee beelden in Watou – één helderkleurig, één donker – zien er zowel organisch als mechanisch uit. Zijn ze wasachtig? Ik durf de griezelstukken niet aan te raken. Al spelend met contrasterende materialen vindt hij buitenaardse vormen die moeilijk zijn te plaatsen, maar vaag kunnen duiden op prehistorie of sciencefiction.

Wat ben ik nu aan het doen? Ik heb de namen achter de opvallendste kunstwerken van die drie leden van ANT Collective uitgezocht! Juist nu ze hier naamloos (zonder titel, jaartal en beschrijving van hun bijdragen) als groep de tentoonstelling ‘The effort of settling’ wilden maken. Het is verdorie moeilijk om kunst niet aan namen te verbinden.

Door de mensvriendelijke toegankelijkheid van een collectief en het omzeilen van elitaire galeries en kunstverzamelaars vraag ik mijzelf iets anders af. Wat is het voordeel van het lidmaatschap aan een collectief? Is het even verstoppertje spelen tot je de anonimiteit kunt afschudden? Tot je de nodige naamsbekendheid als kunstenaar hebt verworven? Of is er een duurzame meerwaarde aan de ontsnapping uit de geïndividualiseerde kunstwereld?

Kunstenfestival Watou, tot en met 30 augustus 2026 in Watou (Poperinge), West-Vlaanderen.

kunstenfestivalwatou.be
markmanders.com
instagram.com/antartcollective
fedrikvaessen.com

Lees ook op Brabant Cultureel over Mark Manders en Fedrik Vaessen

© Brabant Cultureel 2026