De expositie ‘Duet Nederland + Japan’ in het Vincent van GoghHuis in Zundert brengt Nederlandse en Japanse kunstenaars samen die zich hebben laten inspireren door het werk van Van Gogh. Kleur, natuur en verstilling tekenen het tentoongestelde werk.
door Corien Ligtenberg
Van Gogh is weliswaar nooit in Japan geweest, maar was een groot bewonderaar van Japanse prentkunst. Hij verzamelde honderden van dergelijke prenten. Hij werd geraakt door de composities, de grote, sterke kleurvlakken en de aandacht voor details uit de natuur. ‘Al mijn werk berust enigszins op japonaiserieën’, schreef hij in juli 1888 vanuit het Zuid-Franse Arles aan zijn broer Theo. Van Gogh hoopte in Arles ‘de helderheid van de atmosfeer en de vrolijke kleureffecten’ van de Japanse prenten te vinden. Hij schilderde er onder andere het bekende ‘Amandelbloesem’, geïnspireerd door de Japanse prentkunst. Een replica van dat schilderij opent de expositie in het Van GoghHuis.
Uitwisselingen met Japan
Het Vincent van GoghHuis toont in ‘Duet Nederland + Japan’ de resultaten van uitwisselingen met Japan; werk van Nederlandse en Japanse kunstenaars die zich door Van Gogh hebben laten inspireren. Facsimiles van de heldere, kleurrijke houtsneden van de negentiende-eeuwse Japanse kunstenaar Utagawa Hiroshige, wiens werk Van Gogh kende en bewonderde, bieden context.
Deelnemende kunstenaars kozen voor bloesembomen in tal van vormen en gedaanten, zoals ‘Hanami Blossom’, een reeks poëtische fotoprints van Emily Bates; ‘Cherry Blossom’, een foto van Katsumi Omori, die door de heldere kleuren en scherpte bijna van de muur lijkt te spatten; het olieverfschilderij ‘Hiroshige Plumtree’ van Shigeru Hasegawa met zijn geabstraheerde, juichende takken tegen een roze achtergrond. Van dezelfde kunstenaar een verstilde olieverf met een klassiek thema, maar een bijzondere compositie: een berg, een lage horizon, en daarboven sneeuw.
Eerste westerse vrouw in Japan
Het kabinet op de verdieping is gereserveerd voor een reeks fijne houtskooltekeningen van Emmy Bergsma. Daarvoor nam zij het verhaal van Titia Bergsma, haar voorouder, tot uitgangspunt. Titia Bergsma leefde van 1786 tot 1821 en was een van de eerste westerse vrouwen die Japanners zagen in hun land. Haar echtgenoot Jan Cock Blomhoff bekleedde daar een functie op de Nederlandse handelsnederzetting op het eiland Deshima. Zij werd veelvuldig afgebeeld op schilderijen en allerlei voorwerpen.
Een bijzonder kunstwerk van deze expositie, in de tuin van het museum, springt niet meteen in het oog. Het lijkt gewoon een hoge boomstronk. Bij nadere beschouwing is het een holle boom, opgebouwd uit planken bedekt met stukken boomschors, die aan de binnenzijde is bekleed met kleine spiegels. Het is ‘Tree of Vincent van Gogh’ van Takashi Kuribayashi, die dit werk tijdens zijn residentie speciaal voor deze locatie heeft gemaakt. Wanneer je erin staat en omhoog kijkt naar de blauwe lucht, schittert en straalt het licht dat steeds maar wordt weerkaatst tot het je duizelt.
Japan in StadsGalerij Breda
Aanvullend op de expositie in Zundert toont de StadsGalerij in Breda werk van jonge Nederlandse kunstenaars die op initiatief van het Vincent van GoghHuis in Japan hebben gewerkt en van Japanse kunstenaars die in Zundert op residentie zijn geweest. Het is een waardevolle en heel afwisselende toevoeging, met net iets meer een ‘randje’ – het werk is vaak wat persoonlijker en conceptueler. Zo begint de expositie met ‘Beweeg maar niet’ van Petra Noordkamp, die tijdens haar residentie in Japan, kort na het overlijden van haar geliefde, al fotograferend haar weg zocht door angst, rouw en leegte.
Soichiro Mihara toont een intrigerende installatie die is bestaand uit werken op papier en een geurobject van lokale planten en pigmenten en werd gemaakt tijdens een residentie in Zundert. Dit in samenwerking met de Japanse residentie ‘Do a Front’ in de stad Yamaguchi. Pastinaak, korenbloem, venkel, al met al zevenentwintig planten en kruiden gerangschikt met hun blad/bloem en het pigment dat Soichiro Mihara ervan heeft gemaakt. Het werk geeft een aardse geur af.
Ian Skirvin, eerder artist-in-residence in Zundert, heeft zijn herinneringen aan zijn Japanse residentie in 2025 vastgelegd in de installatie ‘Elektriciteitspaal met souvenirs uit Japan’.
In de filmzaal draaien films van Anna Swagerman, over haar verblijf in een boeddhistische tempel; ‘Beweeg maar niet’ van Petra Noordkamp; ‘Een flinterdun verhaal’ van Ian Skirvin, Sofie Hollander & Peer Vink, waarvan de props in de tentoonstellingszaal te zien zijn; en ‘Zoomstad’ van Shu Isaka die in 2024 in het gastatelier van het Van GoghHuis werkte. In ‘Zoomstad’ ontwikkelt hij het verhaal van een nieuwe, virtuele metropool die zich uitstrekt rondom Zundert, waar Van Gogh eens rondliep, en die ook over tweehonderd jaar, als de zeespiegel misschien wel tien meter gestegen is, nog bestaat.
‘Duet Nederland + Japan’, tot en met 4 oktober 2026 in het Vincent van GoghHuis in Zundert. De expositie in de StadsGalerij in Breda loopt tot en met 16 augustus.
DUET – Nederland + Japan • Vincent van GoghHuis Zundert
DUET – Nederland + Japan • StadsGalerij Breda
Japanse prenten uit Van Goghs verzameling • Van Gogh Museum
Boom van Vincent van Gogh • Brabant Cultureel
Beeld voorpagina: Appelbloesemknoppen | Appeldijk | Beesd. Foto en -bewerking > Hans Lodewijkx
© Brabant Cultureel 2026