De tijd dat je in vrijwel elke wat grotere stad een paar genoeglijke uurtjes kon doorbrengen met een bezoek aan diverse antiquariaten, lijkt voorgoed voorbij. Noord-Brabant is geen uitzondering. In een kleine serie besteedt Brabant Cultureel aandacht aan de hier nog bestaande antiquariaten. Hier volgt deel vier.
door Joep Eijkens, tekst en fotografie
Tilburg telde in de jaren tachtig minstens vijf antiquariaten. Tegenwoordig is het de enige stad in Noord-Brabant met twee antiquariaten. De Refter is er daar een van. Hier past meteen al een aanvulling. Verkocht antiquaar Kees Kolen (Tilburg 1946) in de tijd dat de zaak nog eerst Nillco en daarna De Schaduw heette voornamelijk tweedehandse en antiquarische boeken, sinds midden jaren negentig kan men er naast boeken ook terecht voor een grote verscheidenheid aan heiligenbeelden, crucifixen, rozenkransen, religieuze schilderijen, misgewaden en andere voorwerpen uit het Rijke Roomse Leven.
Net zoals de andere Brabantse antiquaren in onze serie, vulde ook Kolen het lijstje met vragen in, maar hij deed dat een stuk korter dan zijn collega’s.
– Sinds wanneer bestaat de zaak en hoe is ze ontstaan?
September 1976.
– Heeft u een algemeen antiquariaat of bent u gespecialiseerd in bepaalde deelgebieden?
Wetenschappen, theologie, letterkunde en Brabantica.
– Hoe komt u aan nieuw verkoopmateriaal?
Kloosters en particulieren.
– Is het sinds u begon moeilijker geworden om aan goed materiaal te komen of juist niet.
Juist niet.
Welke genres koopt u het liefst in?
Zie antwoord 2.
– Koopt u wel eens hele bibliotheken in?
Ja.
– Verkoopt fictie beter dan non-fictie of andersom?
Non-fictie verkoopt beter.
– Is internet een vloek of een zegen voor antiquaren?
Een zegen.
– Waar verkoopt u het meest: op internet of in uw winkel?
Internet en winkel even veel.
– Waarom hebben volgens u zoveel antiquariaten hun deur gesloten de afgelopen decennia?
Vergrijzing van koperspubliek, en hetzelfde voor de antiquaren.
– Denkt u zelf ook wel eens aan sluiting?
Nee.
– Zo nee, wat motiveert u om door te gaan?
De boekenwereld is geweldig.
– Heeft u al een opvolger?
Ja.
Wat met de rest te doen?
We moeten even terug naar de eerste vraag. Hoe is de zaak ontstaan? “Het was in 1976 dat ik op een gegeven moment in de krant een kleine advertentie zag staan waarin zeven dozen met boeken te koop werden aangeboden”, vertelt Kolen. “Het bleek een student te zijn die zeventig gulden nodig had voor zijn studieboeken. Voor dat bedrag heb ik die dozen gekocht en thuis een stuk of twintig boeken uitgezocht die ik wel wilde hebben. Maar ja, wat met de rest te doen? Ik ben ermee op de Kruikenmarkt gaan staan die destijds elke zaterdag werd gehouden op de Oude Markt in het centrum van Tilburg. Maar daar kwamen niet alleen kopers, maar ook mensen die zeiden: ik heb thuis ook boeken, wil je die inkopen? Zo is het begonnen. En het liep prima.”
“Wij woonden toen in Tilburg Noord en ik dacht: Tilburg heeft nog geen winkel met tweedehandsboeken, zou het niet mooi zijn ergens in de binnenstad met een winkeltje te beginnen?” Lachend: “Bleek achteraf niet te kloppen, want Thomas zat er al.” Hij doelt op Thomas Leeuwenberg van antiquariaat De Rijzende Zon. “Maar goed, op een gegeven moment kregen we van onze notaris de tip dat in de Nieuwlandstraat twee naast elkaar gelegen panden te koop stonden. Wij zijn gaan kijken maar we mochten er niet in. Maar ik zag wel dat ze een mooie voorkant hadden en dat erachter een tuin lag van wel veertig meter diep. We hebben de panden blind gekocht, een beetje zoals in dat tv-programma Kopen zonder Kijken.”
We begonnen spullen in te kopen uit kloosters, daar kwamen we toch al voor boeken
“Begin 1978 verhuisden we en zijn we begonnen met de winkel, maar alleen nog in de voorkamer” vervolgt Kolen. Hij werkte toen overigens in het onderwijs, een combinatie die in antiquarenland wel vaker voorkwam. “Rond 1983 ben ik gestopt met lesgeven.”
Nillco en De Schaduw
De zaak opereerde aanvankelijk onder de naam Nillco – naar Kolens doopnaam Cornelis ofwel op zijn Tilburgs Nilles en de naam van zijn vrouw Corrie. “Maar na een paar jaar vonden we die naam toch een beetje kunstmatig. En toen ik op vakantie in Frankrijk lekker in een boek zat te lezen in de schaduw van een boom, kwam ik op het idee: we noemen het De Schaduw. En ook: wij verkopen oude boeken in de schaduw van de nieuwe boekenhandel.”
Maar ook de naam De Schaduw moest wijken. Kolen: “In de jaren negentig zijn we begonnen inboedels en spullen uit kloosters in te kopen. Wij kwamen toch al in die kloosters voor boeken. Een van de eerste adressen waar dat gebeurde was bij de fraters die weggingen uit Goirle. Daar kochten we drie grote tafels die in de refter ofwel de eetzaal stonden.” Uiteraard moesten die kloosterinboedels ook weer worden verkocht. En met al die spullen uit het Rijke Roomse Leven veranderde de winkel ook van aangezicht en werden de boeken minder zichtbaar, zeker in het voorste deel van de zaak.
“Omdat we niet meer uitsluitend antiquariaat waren, hebben we gezocht naar een verzamelnaam en dat is De Refter geworden.” Zoals hij in zijn antwoordenlijst aangaf, heeft Kolen al een opvolger in zijn zoon Nill (1974). Die werkt trouwens al sinds zijn eenentwintigste in de zaak. Vader Kees blijft voorlopig doorwerken, zij het “wel wat rustiger”.
De Refter, Nieuwlandstraat 25, Tilburg. www.refter.nl
Eerdere afleveringen uit de serie over antiquariaten op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026