In de documentaire ‘Batik, Beats & Bumbu’, geeft een nieuwe generatie makers met een Indonesische achtergrond vorm aan een gedeeld cultureel verleden. Deze documentaire is vanaf 18 juni 2026 te zien in tachtig Nederlandse bioscopen.
door Henk Naaijkens
De geschiedenis van Nederlands-Indië komt telkens opnieuw tot leven en in diverse films en documentaires wordt er op veel verschillende manieren op teruggekeken. De naweeën van drie eeuwen Nederlands kolonialisme in de Oost laten zich nog steeds gelden. Vaak ligt het accent op de zwaarwegende problematiek waarmee de eerste generatie in Nederland te kampen had en de zwijgzaamheid die daar het gevolg van was. In ‘Batik, Beats & Bumbu’ kijkt een nieuwe generatie makers met een Indonesische achtergrond niet naar de Tempo-Doeloe, maar naar de toekomst. In een viertal dubbelportretten laat regisseur Claire Pijman zien hoe deze jongeren vormgeven aan een gedeeld cultureel verleden.
Onzichtbare lijntjes blijven trekken
Claire Pijman is zelf van de tweede generatie en weet van haar ouders dat het koloniale verleden in Indonesië een zware tijd was. “Mijn ouders zijn geboren en opgegroeid in Nederlands-Indië en keken hier in Nederland steeds terug naar een land dat in feite niet meer bestond. Ik kreeg veel culturele dingen van ze mee, maar eigenlijk deed ik niet zo veel met mijn Indische achtergrond. Toen mijn nichtje Ayla ging werken met Romée Mulder en Myrthe Groot van atelier Guave die zich daar bezighielden met batik en moderne kleding, raakte ik geïnspireerd. En toen ik zelf zo’n batikbloes aantrok, had ik daar toch iets mee. Er zijn veel van die onzichtbare lijntjes die aan je blijven trekken, merkte ik.”
Pijman kreeg het idee om iets te gaan doen met de derde generatie. “Ik keek met mijn ouders terug naar de Tempo Doeloe, waar de meeste films over Nederlands-Indië over gaan. Maar de derde generatie kijkt veel meer naar wat het hun heeft gebracht, hun Indische roots. Wat houdt dat precies in, kunnen we daar iets mee gaan doen? Toen ben ik verder gaan kijken naar andere hoofdpersonen en kwam uit bij Vanja van der Leeden, die verder kijkt dan de traditionele Indonesische rijsttafel en ook ontdekte dat veel Indonesische gerechten oorspronkelijk vegan waren.”
Kruisbestuiving tussen twee culturen
“Vervolgens benaderde ik de Nederlandse DJ en muziekarcheoloog Michiel Sekan die traditionele en moderne Indonesische popmuziek op de kaart zet. Een krantenartikel bracht mij op het spoor van Nusantara Beat, een Amsterdamse band van zes musici die Indonesische folksongs in een modern jasje steken en in de Bahasa, de Indonesische taal, zingen. Ik ben deze vier hoofdpersonen gaan volgen in hun zoektocht naar hun Indonesische wortels en de manier waarop ze hun culturele erfgoed omarmen.”
Bijzonder aan deze documentaire is dat de vier hoofdpersonen samenwerking zochten met Indonesische kunstenaars. Dat leverde een kruisbestuiving op tussen twee culturen met Indonesische en Nederlandse elementen. Hierdoor ontstonden verhalen over identiteit en het gaf een nieuwe betekenis aan wat zij van hun ouders meekregen. “Je gaat in deze film heel erg op reis in Indonesië, je ziet veel van het land, de fascinatie van de hoofdpersonen, de mensen met wie ze werken en heel veel muziek, die veel verder reikt dan de gamelan en de krontjong. Er is in Indonesië een geweldige popcultuur om naar te kijken en te luisteren.”
Chef-kok Vanja van der Leeden werkte samen met Dewi Novita Sari, een architecte uit Yogyakarta die huizen ontwerpt en ook een vegan Indonesisch restaurant runt. We zien in de documentaire Romée Mulder en Myrthe Groot nieuwe moderne kleding ontwerpen met batik, gemaakt door Nia, eigenaar en ontwerper bij familiebedrijf Hasan Batik in Bandoeng, West-Java.
Cultstatus in Indonesië
De band Nusantara Beat maakt gebruik van de klanken van Indonesische instrumenten, zoals de Gamelan en de Kendang. De band werd in de documentaire gevolgd tijdens een aantal concerten in Indonesië. Ze heeft in Indonesië een cultstatus opgebouwd dankzij hun nieuwe kijk op de Indonesische traditie. Michiel Sekan werkt samen met zijn collega’s DJ Munir uit Bandoeng en DJ en music-composer Dea uit Jakarta.
Behalve de vier hoofdpersonen heeft de danser Arnaud Kokoski Deforchaux een belangrijke rol in ‘Batik, Beats & Bumbu’. Hij is geboren en opgegroeid in Nederland en specialiseerde zich in de Balinese dans. Pijman vroeg hem om te dansen in een rijstveld dat al jaren in het bezit is van de familie van chef-kok Dewi Novita Sari. “Haar opa, die vroeger werkte bij de Nederlandse oliemaatschappij, heeft dat indertijd gekocht en de hele familie eet daar nog steeds van. Die terugkerende dans werd een verbindende factor tussen de verschillende verhalen in de documentaire. Want de danser slaat met zijn dans een brug tussen de eerste en de derde generatie.”
Indonesië zien zoals het nu is
Pijman geeft in deze documentaire een nieuwe kijk op haar geboorteland. “Ik ben door de ogen van de hoofdpersonen op een andere manier naar Indonesië gaan kijken. Zij laten ons, de kijkers, Indonesië zien zoals het nu is. Wat er nog over is van dat culturele erfgoed en hoe zij daarmee omgaan. Dat geeft verbinding. De mensen van de eerste en tweede generatie kijken vaak met weemoed en schuldgevoel terug. De derde generatie is veel opener: deze jongeren kijken met trots vooruit. Zij zien wat het hun in positieve zin gebracht heeft, zonder dat zij de Nederlands-Indonesische geschiedenis bagatelliseren. Ze hebben nu eenmaal de Indonesische roots in hun genen en willen daar graag iets mee doen. Daarom vond ik het zo leuk om deze film te maken.”
“Het is een film die heel erg de andere kant op kijkt, dat is het verschil met de meeste films over dit onderwerp. Mijn bedoeling met deze documentaire is de toekomst te openen voor de nieuwe generatie. We moeten de Indonesische cultuur omarmen, want het zijn onze roots. Deze film kijkt vooruit: wat is er nog en wat doen we ermee!”
Claire Pijman (Den Helder 1965) groeide op in Tilburg. Zij is Director of Photography en documentairemaakster. In 2019 ontving ze het Gouden Kalf voor haar filmessay Living the light over Director of Photography Robby Müller. In 2025 maakte ze de film Een vrouw als Monique, een ongewoon portret over de iconische actrice Monique van de Ven, dat ruim tienduizend mensen naar de bioscopen trok.
‘Batik, Beats & Bumbu’ (84 minuten). Camera en regie: Claire Pijman. Montage: Denise Janzée en Claire Pijman. Geluid: Susanne Helmer, Sven Sauër, Dandi Nurfauzan, Anneloes Pabbruwee. Producent: Moondocs. Vanaf 18 juni 2026 te zien in 80 Nederlandse bioscopen.
Breda – Chassé – Vrijdag 19 juni > Documentaire en Q&A met Claire Pijlman (19:00 uur)
Lees over andere documentaires op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026
Deze film wil ik graag zien; ben zelf 2e generatie van een halfjavaanse moeder en Nederlandse vader.