Een echt Rotterdams icoon, maar toevallig wel geboren in Eindhoven, dat is Woody van Amen. Een toonaangevend kunstenaar van de naoorlogse avant-garde in Nederland wordt negentig en heeft nu in zijn Rotterdam een mooie overzichtstentoonstelling van zijn werk.
door Lauran Toorians
Arthur Wellesley, beter bekend als de eerste Hertog van Wellington – die van Waterloo – werd in 1769 geboren in Dublin, maar wilde beslist niet worden aangesproken als Ier. ‘Als je bent geboren in een stal, ben je nog geen paard’, zei hij daarover. Op dezelfde manier zal Woody van Amen zich geen moment een Brabander voelen. Hij werd weliswaar in 1936 in Eindhoven geboren, maar verhuisde al na enkele weken met zijn ouders naar Rotterdam waar hij als peuter het bombardement op die stad meemaakte. Desalniettemin, geboren in Eindhoven en daarmee in de schijnwerper van Brabant Cultureel.
Bewegende apparaten en neonlicht
Van Amen studeerde aan de Rotterdamse Academie waar hij later zelf ook docent zou zijn. In 1961 reisde hij naar de Verenigde Staten waar hij twee jaar verbleef en onder meer de popart leerde kennen. Terug in Nederland werkte hij ook in die trant, maar ging hij zich steeds meer toeleggen op het maken van assemblages waarin hij bewegende apparaten en (neon)licht verwerkte. Kenmerkend Van Amen is ook zijn gebruik van koelelementen waarmee hij assemblages bouwde die – wanneer ingeschakeld – bedekt werden door een dikke laag ijs.
Reizen in Europa brachten hem naar de Matterhorn waarvan de iconisch spitse vorm regelmatig terugkeert in zijn werk. Ook de Zwitserse vlag met het gelijkarmig kruis werd een thema dat hij later uitbreidde tot de ‘taxat’, een driedimensionale, geometrische vorm die bestaat uit dertien kubussen en lijkt op twee op elkaar gestapelde (Zwitserse) kruisen. De inspiratie voor die taxat kreeg Van Amen toen hij met zijn vrouw door Zuid-Oost Azië reisde en in de bekleding van het interieur van een taxi – vandaar de naam – dubbelkruisen zag. In eerste instantie associeerde hij die met nazistische swastika’s, maar hij ontdekte al gauw dat in het hindoeïsme en boeddhisme het hakenkruis juist positieve associaties heeft.
Persiflage en protest
Symbolen zijn belangrijk voor Van Amen. Hij herkent de kracht ervan en heeft daarmee in zijn werk duidelijk iets toegevoegd aan de ‘klassieke’ popart waarin iconen uit de consumptiemaatschappij een belangrijke rol spelen. Ook die zien we bij Van Amen terug, maar zijn gebruik van de Matterhorn, het kruis en de taxat gaan dieper. Niet religieus – of in elk geval niet gebonden aan enige religie – maar wel in hun belevingswaarde die juist niet wijst naar consumptie.
Een ander belangrijk kenmerk van het werk is een subtiele vorm van humor. Zelfs bij ‘zware’ werken zoals de elektrische stoel die hij maakte na zijn bezoek aan de Verenigde Staten. Die stoel – nu te zien in de Kunsthal in Rotterdam – was een persiflage en ook een protest tegen het feit dat de vijftienjarige Preston Cobb in 1961 in Georgia was veroordeeld tot de elektrische stoel.
Op hoge leeftijd actief
Als eerbetoon voor zijn negentigste verjaardag op 26 augustus 2026 is in de Kunsthal een expositie te zien met een overzicht van het oeuvre van Woody van Amen. Naast vroeg werk, zoals de Elektrische stoel en een dertien meter lang, beschilderd draaiorgelboek (hij maakte er meerdere) is er ook recenter werk dat laat zien dat hij tot op hoge leeftijd actief is en steeds werk blijft maken dat direct herkenbaar is als ‘een Woody van Amen’. De Kunsthal bouwt hiermee als het ware voort op de grote overzichtstentoonstelling die in 2003 te zien was in Museum Het Valkhof in Nijmegen en waarbij toen een mooi verzorgde catalogus verscheen. Nu is er een veel minder omvangrijke brochure die vooral een interessant interview met de kunstenaar bevat, plus een oeuvre-overzicht in de vorm van ‘indexbeelden’ uit een ‘werkmodel’ van het genoemde boek.
Voor wie ruim twintig jaar geleden de tentoonstelling in Nijmegen zag, is deze huidige een feest van herkenning. En dat is niet zomaar een aardige vaststelling, maar het bewijst dat Woody van Amen beelden maakt die beklijven en op een bepaalde manier dierbaar worden. Het is werk dat iets voorstelt.
Woody van Amen. The best of, tot en met 4 oktober in de Kunsthal Rotterdam.
Frank van Dijl, Woody van Amen. The best of. Rotterdam: Kunsthal 2026, niet gepagineerd, geen ISBN, pb., € 19,50. Teksten in het Nederlands en Engels.
Woody van Amen, Ank Leeuw Marcar & Karel Martens, Woody van Amen. Crossing Worlds. Nijmegen & Rotterdam: Nai Uitgevers / Museum Het Valkhof 2003, 397 pp. ISBN 9789056622978, pb., uitverkocht.
Beeld voorpagina: Retable Rouge, assemblage, 1964 > Agnes & Frits Becht Collection.
Lees meer over beeldende kunst op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026