De tijd dat je in vrijwel elke wat grotere stad een paar genoeglijke uurtjes kon doorbrengen met een bezoek aan diverse antiquariaten, lijkt voorgoed voorbij. Noord-Brabant is geen uitzondering. In een kleine serie besteedt Brabant Cultureel aandacht aan de hier nog bestaande antiquariaten. Aflevering drie in de reeks.
door Joep Eijkens, tekst en fotografie
Als er een wedstrijd kon worden gehouden voor de Brabantse antiquariaten in deze serie, zou De Rijzende Zon waarschijnlijk als meest schilderachtige winnaar uit de bus komen. Het oudste antiquariaat van Tilburg heeft alles wat je associeert met het woord antiquariaat: overvolle boekenkasten, grote stapels her en der op de vloer, ladekasten met oude prenten, schilderijen aan de muur, donkere hoeken, doorkijkjes, smalle gangetjes en af en toe verrassende stillevens. Het interieur zou prachtig dienst kunnen doen in een thriller of melancholisch stemmende film. Het doet ook even denken aan een oude bruine kroeg, maar hier wordt geen bier getapt en rode wijn wordt er enkel gedronken door eigenaar Thomas Leeuwenberg.
Leeuwenberg (Alkmaar 1943) was dertig toen hij in 1973 in een voormalige ijssalon aan de Tilburgse Poststraat begon met zijn antiquariaat. “De twee jaar daarvoor was ik leraar aardrijkskunde op een middelbare school in Oirschot”, vertelt hij half achteroverliggend op een bank in zijn keuken die al even fotogeniek is als zijn boekenzaak. “Ik had sociologie gestudeerd in Nijmegen, of eigenlijk antropologie, maar ik werd toch aangenomen. Ik verdiende er een fortuin: achthonderd gulden voor veertien uurtjes per week. Maar na twee jaar verhuisde die school naar Helmond en daar had ik geen zin in. In die tijd woonde ik net over de grens in Weelde.”
Uitgekeken op moderne literatuur
Hij handelde al een beetje in boeken voordat hij besloot met een echt antiquariaat te beginnen. “Ik heb als scholier en student altijd boeken gekocht. Thuis hadden mijn ouders een bibliotheek, met name boeken over geschiedenis en met betrekking tot literatuur, klassieken en kunst. Zelf kocht ik literatuur, maar op moderne literatuur, Hermans, Reve enzovoorts, raakte ik snel uitgekeken. Op een gegeven moment was ik die boeken beu en ben ze gaan verkopen.” De zaken gingen goed. Huurde hij aanvankelijk het pand aan de Poststraat – hij woonde er met zijn vriendin en dochter – na vier jaar kon hij het kopen.
Non-fictie is een heel vervelende uitdrukking. Ik handel(de) in interessantica’
De Rijzende Zon was beslist niet Tilburgs eerste antiquariaat. Leeuwenberg: “Waar nu jazzclub Paradox zit, zat toen Boekhandel Pillot die één kamer antiquariaat had. In de Noordstraat had je De Gouden Ring, ik meen van Van de Zalm, en dan was er nog waar nu de Mediamarkt zit de antiekzaak van Peeters die in de kelder ook tweedehands boeken verkocht. Peeters was gespecialiseerd in goud en munten. Op een gegeven moment komt een Engels sprekende man bij mij binnen en biedt gouden munten aan. Ik ben ermee naar Peeters gegaan. Die liet de munten op tafel vallen en kon aan het geluid horen dat ze echt van goud waren. Ik heb ze van die man gekocht en doorverkocht aan Peeters.”
Wat kost die Knip?
Met zichtbaar plezier denkt hij terug aan andere handelssuccessen. “Ik heb wel eens een schilderij van Knip gekocht, bij een antiekzaak in Breda. Ik zag daar in de etalage een Duits boekje liggen dat ik graag wilde kopen. Het kostte duizend gulden. Voor het afrekenen moest ik naar het kantoor achter de winkel en daar hing een Knip. “Wat kost die Knip?” vroeg ik. “Achtduizend”, was het antwoord. Het was een zicht op ’s-Hertogenbosch, gezien vanuit Vught. Ik heb het gekocht en Margriet van Boven – toen directeur van Het Noordbrabants Museum – is hierheen gekomen om het te kopen. Ik denk dat ik er een paar duizend mee verdiend heb. Het Duitse boekje heb ik voor achtduizend kunnen verkopen.”
Leeuwenberg omschrijft zijn antiquariaat al ‘algemeen/gespecialiseerd’ en dat laatste dan op het gebied van lokale geschiedenis, topografie, landen, geologie en ‘moeilijke boeken (echt antiquarisch), bèta’. Inkopen is er nauwelijks of niet meer bij – hij heeft voorraad genoeg. Vroeger kocht hij bij collega’s, op veilingen en bij particulieren en was hij ook vaak op reis om in te kopen, onder meer in Egypte, Libië, Israël en het Verre Oosten. “En laatstelijk in Scandinavië.”
Aandacht geven aan wat hem bezighoudt
De Rijzende Zon heeft twee etalages die Leeuwenberg ook gebruikt om aandacht te geven aan iets wat hem bezighoudt, dingen die gebeuren in Tilburg en de rest van de wereld. Dat doet hij met een bepaalde boekselectie en oude kaarten, één van zijn specialiteiten. Om een voorbeeld te geven: toen Trump dreigde Groenland te annexeren, hing er niet alleen een landkaart van – op z’n Zweeds – Grönland in zijn etalage, maar lag er ook een bijzonder boek van de hier amper bekende Groenlandse kunstenaar Karale Andreassen. Later werd de kaart van Groenland vervangen door die van de Straat van Hormuz.
Leeuwenberg gebruikt de etalages ook om de outsiderkunst-achtige tekeningen en schilderijen te exposeren die hij voornamelijk maakt van diverse plekken in Tilburg – meestal op locatie. Hij rijdt er heen in een rolstoel die hij als het even kan laat voortduwen door willekeurige passanten. ‘Duw mij even AUB’ staat op de achter op de rolstoel. Ja, de inmiddels tweeëntachtigjarige Thomas Leeuwenberg heeft gevoel voor humor. Al enige tijd staat in de kleinste etalage de driedelige Dikke van Dale te koop met de wervende tekst ‘Iets voor de echte intellectueel’.
Met pen en papier
Net zoals andere antiquaren in deze serie heeft Leeuwenberg de vragenlijst schriftelijk beantwoord, zij het niet digitaal maar gewoon met pen en papier. Op de vraag ‘Verkoopt fictie beter dan non-fictie of andersom?’, reageerde hij met “Non-fictie is een heel vervelende uitdrukking. Ik handel(de) in interessantica: waar, wellicht waar, zeker niet waar.”
Hij is absoluut niet tegen internet, zegt evenveel via internet te verkopen als in de winkel. “Ik heb zo’n achtduizend titels op Boekwinkeltjes staan en verkoop daar regelmatig.” Denkt hij wel eens aan sluiten? Hij lacht een beetje en zegt “Wat is sluiten? Als je je ogen sluit is de zaak gesloten.” Nee, hij heeft geen opvolger. Ten slotte, potentiële klanten komen wel eens voor een gesloten deur te staan – wanneer is hij eigenlijk open? “Dat vragen meer mensen en dan antwoord ik: als de boeken er zin in hebben. Of ook wel: het is open als het open is.”
Antiquariaat De Rijzende Zon • Poststraat 8, 5038 DH Tilburg • derijzendezon@hotmail.com
Meer afleveringen uit de serie Antiquariaten op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026