Nieuwe bestemming voor glas-in-loodraam Wim Suermondt in Kunstencentrum Waalwijk

Vier jaar na de verwijdering uit een particuliere woning heeft een monumentaal glas-in-lood-in-beton raam van Wim Suermondt een passende herbestemming gekregen in Kunstencentrum Waalwijk. Het raam is grondig gerestaureerd door leerlingen van de glazeniersopleiding SintLucas in Boxtel. Bijna zestig jaar later valt het licht weer net zo mooi door het gekleurde glas naar binnen als toen.

door Rik Suermondt

In 1968 kreeg mijn vader Wim Suermondt (1927-2008) van zijn schoonfamilie Christ en Fransje Maas-Vermeer de opdracht om voor de entreehal van hun nieuw te bouwen woning in Waalwijk een glas-in-lood raam te ontwerpen. In nauw overleg met architect Karel Mekel werd in de vijf meter hoge gevel aan de straatkant een open betonconstructie ingetekend. De dertien compartimenten tussen de diagonale betonbalken kregen een abstracte compositie van ronde vormen. Rood, geel, blauw, groen en oranje zijn de dominante kleuren.

Parallel aan het raam leidde een open trap naar de bovenverdieping waardoor de voorstelling vanaf verschillende hoogten kon worden gezien. Voor het plafond creëerde mijn vader een 3,5 meter lange hanglamp van staal en koper. Zo werd het venster aan de buitenkant aangestraald door de zon en aan de binnenkant door kunstlicht en waren de kleuren ook vanaf de straat zichtbaar. Twee kleinere glas-in-loodpanelen in zachte pasteltinten flankeerden de eikenhouten voordeur. Wim Suermondt betitelde de decoratie als ‘Lente’, het jaargetijde waarin de natuur tot volle bloei komt.

Grondig verbouwen

Toen mijn tante in 2021 naar een verzorgingshuis moest, werd het huis verkocht aan nieuwe eigenaren die het grondig lieten verbouwen. Het beton en het glas-in-lood moesten eruit om plaats te maken voor een strakke wand met transparant glas om meer licht in de woning te krijgen. Op het allerlaatste moment kon ik hen overtuigen om het venster niet te slopen maar te laten verwijderen door een glazenier. Via Erfgoedvereniging Heemschut werd Paul Thomissen van Studio Vitri in Kerkrade ingeschakeld.

Hij klaarde de klus in één dag en bracht de dertien losse stukken naar SintLucas, vakschool voor creatief talent in Boxtel, waar hij al jaren docent is. De restauratie was een ideaal studieproject. Leerlingen van het keuzedeel ‘monumentale restauratie glas-in-lood’ werkten aan het vervangen van delen van het gekleurde ‘neu antiek’ glas en het solderen van de loodlagen. Van het lichte materiaal multiplex werd bij Studio Vitri een replica van de betonreconstructie gemaakt waar alles weer kon worden ingepast.

Uiteenlopende emoties

Ondertussen had directeur Francesco van Mierlo van Kunstencentrum Waalwijk (KCW) positief gereageerd op het voorstel van Heemschut en mij om het glaskunstwerk daar onder te brengen. Het is een zeer toepasselijke locatie. Eind jaren vijftig was mijn vader een van de aanstichters van ‘De Terp’, de voorloper van het KCW. Een kwart eeuw zat hij in het bestuur en gaf op vrijwillige basis de cursus ‘vrije expressie’ aan jongeren. De grote glaswand in de centrale gang van KCW bood voldoende ruimte om het raam aan de binnenkant te plaatsen in een speciaal geconstrueerd stalen frame.

Al tijdens zijn studietijd aan de Koninklijke Academie Den Haag (KAKB, 1948-1952) ontwierp Wim Suermondt met klasgenoot Jos Stassen glas-in-lood vensters voor een kleine kapel in het Limburgse Schimmert. De gebrandschilderde scenes uit het leven van Maria onderscheiden zich door hun expressiviteit. De primaire kleuren blauw en rood omringen Maria, Jezus, Johannes de Doper en de aartsengel Gabriel. De meeste figuren hebben een felle blik. Uiteenlopende emoties tussen vreugde en verdriet vallen van de gezichten te lezen. Toen hij in 1960 trouwde met Ankie Vermeer en in Waalwijk naar eigen ontwerp een bungalow met atelier liet bouwen, kwam er rond de voordeur een glas-in-beton decoratie die was geïnspireerd door de natuur en het scheppingsverhaal. Kleurrijke voorstellingen van planten, vissen, zoogdieren en vogels worden bekroond door een stralende zon, geflankeerd door de maan en sterren.

Vrijere geloofsopvattingen

Het motief van de zon verscheen in 1966 opnieuw prominent in een monumentale glas-in-lood-in-beton decoratie in de gereformeerde Ambrosiuskerk in Waalwijk. Het kreeg als titel ‘Kerk in beweging’, een verwijzing naar de veranderende, vrijere geloofsopvattingen in de jaren zestig. In nauw overleg met architecten Van der Bom & Ingwersen ontwierp hij een diagonaal betonnen framewerk met onderaan een donker ‘aards tranendal’ dat zich naar boven toe opent in een kruis en een vlammende, geeloranje zon die het interieur verlicht.

Sinds 2025 bestaan er serieuze plannen bij het bestuur van de gereformeerde kerk en de gemeente Waalwijk om het gebouw te slopen en op de locatie appartementen voor ouderen te bouwen. Het raam zou daar een onderdeel van worden. Maar de cultuurhistorische waarde zit vooral in de verbinding tussen het glaskunstwerk en het kerkontwerp, waarbij de architecten zich hadden laten inspireren door de beroemde kapel Notre Dame du Haut van Le Corbusier in het Franse Ronchamp. Het Cuypersgenootschap, de stichting die zich inzet voor het behoud van bouwkundig erfgoed, pleit inmiddels voor het verlenen van een monumentenstatus aan de Ambrosiuskerk.

Telkens op een andere traptrede

Wim Suermondt was begeesterd door de eeuwenoude techniek van het glas-in-lood en had ervaring met het prachtig effect van lichtval door gekleurd glas. ‘Schilderen met de zon’, zo typeerde de symbolistische fin-de-siècle kunstenaar Johan Thorn Prikker de glazenierskunst treffend. Mijn nicht Anne, die in de woning opgroeide, herinnert zich nog levendig dat zij als kind telkens op een andere traptrede ging zitten om het uitzicht op de straat en de bomen van kleur te zien veranderen. In de bewaard gebleven voorstudies in gouache en waterverf is te zien hoe mijn vader het ontwerp aanleverde bij het toenmalige Atelier Brabant in Tilburg. Het creatieve proces van het ontstaan van dit monumentale glaswerk is goed te volgen.

De restauratie en herplaatsing is een geslaagde samenwerking tussen CKW, SintLucas, Studio Vitri, Heemschut en de gemeente Waalwijk. Het laat zien dat monumentale glas-in-loodkunst een waardevolle herbestemming kan krijgen. En wat is mooier dan het wisselende kleurpalet dat al eeuwenlang kerkinterieurs oplicht. Zoals in de kathedraal van Chartres, die Wim Suermondt tijdens zijn academietijd bezocht en diepe indruk maakte. Gekleurd glas als een afspiegeling van het hogere en van de schoonheid van de natuur. Van een particuliere woning verhuisd naar de voor iedereen toegankelijke ruimte van Kunstencentrum Waalwijk. Omringd door de vijf gevelstenen met voorstellingen over activiteiten in De Terp die hij in 1961 maakte voor de toenmalige nieuwbouw. En na twee decennia eindelijk weer op een vaste plek staan.

Kunstencentrum Waalwijk

Lees meer over Wim Suermondt op Brabant Cultureel

© Brabant Cultureel 2026