Danielle Lemaire loodst je met magische taal en beeld naar Indië

Danielle Lemaire exposeert figuratieve, magische en surrealistische schilderijen, tekeningen en wandkleden in Museum W in Weert. Het zijn krachtige werken waarmee ze haar verhalen vertelt. Schuifelend langs haar tekeningen en schilderijen lees en zie je van alles over haar eigen historie en de Nederlands-Indische geschiedenis. Meer dan de moeite waard.

door Henk van Weert

Danielle Lemaire is een Indo. Een vrouw met een oorsprong in Nederlands-Indië. Haar vader kwam in 1954 vanuit Java in Rotterdam aan. Hij trouwde met een Nederlandse en vestigde zich in Prinsenbeek. Daar werd Danielle in 1967 geboren en groeide zij op, nu woont ze in Eindhoven.

Lemaire is een van de vele inwoners van Nederland met zulke wortels. We hebben nooit over ze gesproken in termen van gelukzoekers of statusdragers. Ze gleden in verreweg de meeste gevallen geruisloos de Nederlandse samenleving in. Dat ze hun eigen historie met zich meedroegen, had de Nederlander vaak niet door. Ja, op de Pasar Malam roken we letterlijk aan hun cultuur, maar aan de wat diepere lagen kwamen we meestal niet toe.

Onbekend maar niet oninteressant

Danielle Lemaire boort die lagen aan in een expositie die zij de titel ‘De geschiedenis is mijn gezelschap’ heeft meegegeven. Het meeste wat ze te melden heeft, zal onbekend zijn bij het publiek. Onbekend, maar zeker niet oninteressant. Lemaire heeft iets te melden en heeft daarvoor een mooie vorm gekozen: schilderijen, tekeningen en een enkel wandkleed. Werken die bij de eerste aanblik een wat mysterieuze uitstraling hebben. Ze zijn meestal zeer recent.

Tranenbehang met kleine werken, op de voorgrond voorwerpen uit de familiegeschiedenis. Foto > Peter Cox

In Museum W worden exposities verdeeld over vier zalen. De aankleding van die zalen is fraai, zoals we van Museum W gewend zijn. Muren zijn bijvoorbeeld indigo geschilderd, een referentie aan batik. In de eerste zaal toont de Eindhovense multimediakunstenaar particuliere herinneringen: boeken met foto’s van haar eigen familie, documenten en foto’s van haar vader. Op de muren komt ze tot een verdieping van haar thema.

Vrouwen spelen de hoofdrol

Er is speciaal voor de expositie op een van de muren een ‘tranenbehang’ aangebracht, zoals ze dat noemt, met schilderijen die voor deze tentoonstelling zijn gemaakt. Ze verbeelden onder meer de zenuwinzinking van haar grootmoeder, de benarde positie van vrouwen in Indië, de zware overstroming in West-Sumatra vorig jaar en het vele, harde en onvrijwillige werk van vrouwen in de koloniale tijd.

Op een ander schilderij offreert een vrouw, Sarinah, een handgranaat. Vreemd beeld, op het eerste gezicht, maar dankzij de uitstekende documentatie die bij vrijwel elk werk beschikbaar is, wordt snel duidelijk waar het hier om gaat. Het is een verwijzing naar de Indonesische opstand tegen het Nederlandse gezag. Dat in haar herinneringen vrouwen de hoofdrol spelen, is inmiddels wel duidelijk. De Eindhovense duwt hen niet in een slachtofferrol, al waren ze vanuit het huidige perspectief vaak niet te benijden. Bij haar zie je vooral trotse, sterke vrouwen.

Geen boze, bitter aanklachten

Verwijzingen naar het verleden, symbolen, verborgen betekenissen, raadselachtige beeldtaal, vreemde dieren in vreemde posities, je komt ze verder overal tegen bij Danielle Lemaire. Met haar schilderijen en tekeningen – figuratief en vaak in zwart-wit tinten – grijpt ze uiteraard ook terug op het koloniale bestuur van de Nederlanders. Het zijn geen boze, bittere aanklachten geworden.

Lemaire veroordeelt niet, ze vertelt verhalen. Ze presenteert die Nederlandse dwingelandij op een manier, waardoor je er als volbloed Nederlander juist met terugwerkende kracht wat beschaamd en tenenkrommend naar staat te kijken. Zoals naar de tekening over de lessen plantkunde bij de zusters Ursulinen in Bandung. De brave Indische kinderen kregen alles te horen over Nederlandse bloemen en struiken, maar niets over de Javaanse vegetatie. Ten diepste neerbuigend.

Een ware christelijke martelaar

Hoe missiepaters de werkelijkheid naar hun hand zetten, komt naar voren in drie werken over Ria Rago, de hoofdpersoon uit een missiefilm uit 1930. Rago is een christelijk meisje dat zich verzet tegen een gedwongen huwelijk met een moslim. Ze vlucht naar de missiezusters, wordt terug veroverd door haar vader, maar weet na ontberingen opnieuw de missiepost te bereiken. Daar overlijdt ze, als een ware christelijke martelaar. Ze is een trofee geworden van het egocentrische kolonialisme.

Het is Danielle Lemaire ten voeten uit. In een beperkte ruimte, met een beperkt aantal werken, rolt zij een fraai tapijt met verhalen uit. Ze getuigt daarmee van een grote verbondenheid met haar oorsprong en van een rijke verbeeldingskracht. Dat maakt van ‘De geschiedenis is mijn gezelschap’ een interessante tentoonstelling die je van begin tot einde bezighoudt.