Wim Daniëls duikt in de geschiedenis van illustere Brabander Arnoldus Arlenius

Duizendpoot Wim Daniëls dook in de geschiedenis van zijn plaatsgenoot, de humanistische geleerde Arnoldus Arlenius. Het resultaat is een mooi boek over een man die in een kleine kring van specialisten nog enige bekendheid geniet, maar daarbuiten totaal onbekend is. Met Erasmus – en anderen – een van de grondleggers van de moderne studie van het Grieks en Latijn.

door Lauran Toorians

Dat Wim Daniëls is geboren in Aarle-Rixtel is niet iets waar hij een geheim van maakt. Dat gebeurde in 1954. Vierhonderdvierenveertig jaar eerder, in 1510, zag eveneens in Aarle (toen nog zonder Rixtel) Arnoud van Eyndhouts het levenslicht. Dat bleek al jong een intelligente man die de kans kreeg zich te bekwamen in het Latijn en vervolgens te studeren aan de universiteiten van Leuven, Ferrara en Bologna. Het was de tijd van het humanisme waarin Latijn de taal van de wetenschap was en geleerden hun naam een Latijnse vorm gaven. Arnoud van Aarle werd zo Arnoldus Arlenius (1510-1582).

Meerdere Brabanders

De drukkunst was volop in opkomst en Arlenius werd in Italië actief als boekhandelaar en bibliothecaris en legde zich in zijn wetenschappelijk werk vooral toe op het Grieks. Zo bezorgde hij de eerste gedrukte editie van de in het Grieks geschreven geschiedenis van het Joodse volk door Flavius Jozephus (ca. 37 – ca. 100) en stelde hij een omvangrijk Grieks-Latijn woordenboek samen. In de kring van humanisten waarin Arlenius in Italië werkte, bevonden zich meerdere Brabanders en enkele daarvan werkte hij nauw samen.

Enkele jaren geleden kwam Wim Daniëls deze illustere plaatsgenoot op het spoor, waarna hij op zich nam om deze Aarlenaar eens goed in de schijnwerpers te zetten. Publiciteit genereren is Daniëls op het lijf geschreven, maar nu is er van zijn hand ook een boek over het leven en werken van Arlenius: De boekhandelaar van Bologna. De auteur kan er meeslepend over vertellen, maar er kan nu dus ook rustig worden gelezen. Het boek is vlot leesbaar en goed gedocumenteerd, waarbij toch jammer is dat er geen (voet)noten zijn. Wie dus nog wat dieper wil graven, kan wel terecht in de uitvoerige literatuurlijst achter in het boek, maar moet zelf zien terug te vinden waar Daniëls al zijn wijsheid en feitjes vandaan heeft.

Vooral wetenschapper

Maar misschien is het al te pedant om dit gemis aan te kaarten. Over andere Brabantse humanisten zoals Johannes Goropius Becanus, Georgius Macropedius en Laurentius Torrentinus bestaan er al recente publicaties. Er is ook veel gepubliceerd over de Antwerpse drukkersfamilie Plantijn en zeker ook over Erasmus, die weliswaar geen geboren Brabander was, maar zich wel erg met het hertogdom verbonden voelde. Het boek van Wim Daniëls over Arlenius is een welkome aanvulling in deze rij.

Wel is de titel van het boek wat vreemd, en misschien wel jammer. Want ja, Arlenius was boekhandelaar in Bologna en als zodanig droeg hij bij aan het verspreiden van kennis, maar hij zal zichzelf toch vooral als wetenschapper hebben beschouwd en zo wordt hij in de geschiedenis van de taal- en tekstwetenschappen ook herinnerd. Hij behoort tot de grondleggers van de moderne studie van de klassieke talen Grieks en Latijn. Daar ligt zijn belang voor het heden, niet in het feit dat hij ook een boekwinkel bestierde. Wat dat betreft zal ook zijn werk als bibliothecaris in Venetië belangrijker zijn geweest. Het staat allemaal in het boek, maar niet in de titel daarvan. Misschien gaf de alliteratie de doorslag, maar tenminste ook een ondertitel met de naam van Arlenius was dienstig geweest.

Wim Daniëls: De boekhandelaar van Bologna. Amsterdam: Alfabet Uitgevers 2026, 256 pp., ISBN 978-90-213-4383-9, pb., € 23,99 (E-book € 12,99).

www.alfabetuitgevers.nl

www.wimdaniels.nl

Luister naar de driedelige podcastserie Tijdreizen met Wim Daniëls van het BHIC

Lees ook op Brabant Cultureel: Arleniusdag herdenkt geleerde zoon van Aarle-Rixtel [2023]

© Brabant Cultureel 2026