Ondanks de beperkte middelen die het tot zijn beschikking heeft, zit Opera Zuid niet stil. Het kleine gezelschap brengt in samenwerking met de twee grotere Nederlandse Operahuizen en de jonge zangers van de Nationale Opera Studio een in Nederland nog nooit uitgevoerde korte opera van de Amerikaanse minimalist Philip Glass op een Franse tekst van de vooroorlogse avant-gardist Jean Cocteau.
door Camiel Hamans
Philip Glass en Opera Zuid is een combinatie die niet voor de hand ligt. Glass vereist tientallen uitvoerenden en een uitgebreid decor voor zijn bekendste werk ‘Einstein on the Beach’ (1976), net als voor ‘Satyagraha’ (1980) dat indertijd in Rotterdam in wereldpremière is gegaan, terwijl het voor overleving vechtende Opera Zuid nu niet anders kan doen dan zich te beperken tot uitvoeringen met een kleine bezetting en een simpele enscenering.
Opera Forward Festival
Maar niet elk werk van Glass is zo ruim opgezet. Zijn Cocteau-trilogie, waarvan het laatste deel ‘Les Enfants Terribles’ nu wordt gepresenteerd, kent slechts vier zangers en drie musici, allen pianisten. Het stuk, geproduceerd in samenwerking met de Nationale Opera, de Reisopera en de zangers van de Nationale Opera Studio, maakt deel uit van het Opera Forward Festival (OFF), indertijd nog door Pierre Audi opgezet om nieuwe impulsen te geven aan het zijns inziens zo goed als vastgeroeste genre van de opera. ‘Les Enfants Terribles’ is de enige voorstelling van dit festival die door het land reist.
Ook Cocteau en Glass zijn voor een buitenstaander niet meteen twee namen die bij elkaar horen. Jean Cocteau (1889-1963), de vooroorlogse Parijse duivelskunstenaar die naam maakte in de literatuur, met toneelstukken en films, maar die even gemakkelijk elegante sieraden ontwierp of doorwrochte kritieken schreef, wordt niet direct verbonden met de Amerikaanse minimal-music-componist Glass. Ten onrechte, vertelt de Franse dirigent Nicolas Krüger, die als aanvoerder van het pianotrio de voorstelling muzikaal leidt.
Het vak volledig opnieuw leren
“Glass, die stamt uit een joodse familie met Letse en Russische wortels, had al vroeg een hang naar het oude continent. Terwijl hij nog compositie studeerde in Chicago, trok hij in 1954 al naar Parijs waar hij werd gegrepen door de films van Cocteau. Vooral door diens ‘Orphée’ uit 1950, luchtigjes gebaseerd op Glucks opera, en het vier jaar oudere ‘La Belle et la Bête’. In beide films speelde de blonde, klassiek ogende Jean Marais, Coceau’s minnaar, de hoofdrol. De eerste delen van Glass’ Cocteau trilogie zijn gebaseerd op deze twee films. ‘Les Enfants Terribles’ is in 1950 ook verfilmd, niet door Cocteau zelf, maar door Jean-Pierre Melville. Het scenario met twee weeskinderen die zich zo aan elkaar vastklampen dat zij elkaar wel ten gronde moeten richten, gaat terug op een roman van Cocteau uit 1929”, aldus Krüger.
“Glass was zo gegrepen door Parijs, de Franse literatuur en de Franse muziekwereld, dat hij toen hij een aantal jaren later was afgestudeerd, met een Fulbright-beurs in 1964 terugkeerde om bij de beroemde pianist en pedagoog Nadia Boulanger het vak volledig opnieuw te leren. Hij moest Bach en Mozart analyseren, contrapuntoefeningen maken, fuga’s schrijven, van blad zingen, alles om een goede technische basis te krijgen. Glass is haar daar altijd dankbaar voor gebleven, want in elk interview dat hij geeft, benadrukt hij steeds weer dat in ieder stuk van hem de invloed van mejuffrouw Boulanger te herkennen valt.” Voor de buitenstaander niet, want Glass’ repetitieve stijl doe op geen enkele wijze denken aan de componisten wier werk Nadia Boulanger uitvoerde en propageerde.
Maanden gerepeteerd
“Glass heeft zich zo vertrouwd gemaakt met de Franse cultuur en taal dat hij zelf op basis van Cocteau’s tekst het libretto voor ‘Les Enfants Terribles’ heeft kunnen schrijven. Dat is een prestatie die je niet moet onderschatten. Glass’ muziek heeft door de voortdurende herhaling van patronen iets mechanisch, maar hij heeft de tekst zo vormgegeven dat die toch een perfect dramatisch karakter heeft en tegelijk op de muziek past.”
“Glass heeft de tekst zo vormgegeven dat die toch een perfect dramatisch karakter heeft en tegelijk op de muziek past.”
“De zangers kunnen dus absoluut niet als machines zingen. Het is razend moeilijk voor ze. Ze moeten een Franse tekst met zijn karakteristieke melodie en klemtonen zingen op Amerikaanse repetitieve muziek. Dat is het zwaarste geweest tijdens het hele repetitieproces, hoe een natuurlijke, idiomatische melodie van het Frans te vinden met daarbij de juiste klemtonen. Zangers moeten de taal in hun lijf voelen, de woorden die ze zingen moeten in hun resoneren. Wanneer je niet begrijpt wat je zingt, als je het niet voelt, kun je de inhoud niet overdragen.”
• Scènefoto’s > Joost Milde
“De vier zangers hebben geen van allen Frans als hun moedertaal, maar ze zijn uiterst getalenteerd. Ze hebben al een conservatoriumopleiding achter de rug, zijn toegelaten tot de Studio en zijn tenslotte geselecteerd voor dit stuk. Desondanks hebben we maanden gerepeteerd. We zijn al in september/oktober begonnen, daarna hebben we het stuk weer opgepakt in december en tenslotte hebben we er in februari en maart achter elkaar aan doorgewerkt. De taal en vooral hoe die samen moet vallen met de muziek was de zwaarste opgave. Daarnaast hebben we ons gericht op hoe de energie te verdelen om het publiek te blijven boeien.”
Zware klus voor pianisten
“Ook voor de drie pianisten, is het een zware klus. De pianopartijen zijn op zich niet erg moeilijk, maar je moet je enorm concentreren. Je speelt steeds hetzelfde, soms met minimale verschuivingen, en daarbij mag de spanning nooit inzakken en je mag je natuurlijk ook niet vergissen en een keer te veel of te weinig herhalen. Ook al duurt het stuk nog net geen anderhalf uur, aan het eind zijn we uitgeput, zo veeleisend is het.”
“Terwijl we ’s middags repeteerden voor ‘Les Enfants Terribles’ bestudeerde ik ’s ochtends op mijn hotelkamer de partituur voor de volgende productie die ik hier binnenkort zal dirigeren. Dat is ‘L’Étoile’ van Emmanuel Chabrier. Een juweeltje, een stuk dat veel te weinig bekend is. Het is een satirisch, kritisch stuk vol spot en met muzikaal impressionistische trekken. Het was heerlijk, deze afwisseling; ’s ochtends de charme van Chabrier, die me voldoende energie gaf om me ’s middags over te geven aan het drama van twee weeskinderen die ten einde raad zijn en hun noodlot tegemoet gaan.”
Glass-Cocteau, Les Enfants Terribles, door Opera Zuid:
22 maart 2026, 15.30 uur in Schouwburg Concertzaal, Tilburg
24 maart 2026, 20.30 uur in Theater Heerlen
Beeld voorpagina > Bjorn Frins
operazuid.nl
Bekijk de programmaflyer van Les Enfants Terribles
Bekijk het Facebook-filmpje van Nicolas Krüger over de zware klus voor de pianisten
Lees meer over de Opera Zuid op Brabant Cultureel
Lees ook op Brabant Cultureel: Jean Cocteau, dichter met duizend poten in Design Museum Den Bosch [2019]
© Brabant Cultureel 2026