Renée van Leusden zwoegde in haar hol op het perfecte beeld

In Museum Slager in ’s-Hertogenbosch is een overzichtstentoonstelling te zien van de Bossche beeldhouwer Renée van Leusden. Kort voor de opening van de expositie overleed ze plotseling. Wie was Renée van Leusden en hoe maakte zij vijftig jaar lang haar beelden? Saar van Leusden, de oudste van haar drie kinderen, is vanaf haar tienertijd nauw betrokken geweest bij haar werk. Zij vertelt over haar moeder.

door Henk van Weert

Nee, een fijnbesnaard en ietwat zweverig type was Renée van Leusden zeker niet. In een video die op de tentoonstelling te zien is, komt ze over als een robuuste, zelfbewuste vrouw die niet op haar mondje gevallen was. Als ze man was geweest, had ze best bouwvakker willen worden, zegt ze met een brede lach. “Ja, ze kon verbaal nogal aanwezig zijn. Hard getaald ook. Ze was graag onder de mensen, hier in Den Bosch. Ze kende iedereen en iedereen kende haar. Discussie ging ze niet uit de weg”, vertelt dochter Saar van Leusden.

Achtenzeventig jaar geleden werd zij als Renée Kersten in Arnhem geboren. Haar moeder was schrijfster Cri Stellweg (1922 – 2006), die onder het pseudoniem Saartje Burgerhart jarenlang columns schreef in de Volkskrant. Vader Fred Kersten was een verzetsman. “Mijn moeder is vernoemd naar een vriend van hem die in de oorlog om het leven was gekomen. Ze waren met drie meiden thuis, maar de opvoeding was nogal mannelijk. Vader had twee kanten. Aan de ene kant was hij een literaire, culturele man, maar hij was ook een natuurman die in de marine geleerd had om zelfvoorzienend te zijn. Dat bracht hij over op de kinderen. Renée was een meisje dat altijd liep te zingen. En te fluiten. Dat fluiten bleef ze haar hele leven doen. Toen ze later in haar leven borstkanker kreeg, zagen we haar fluitend terugkomen van de behandelingen. Zo, dat hebben we ook weer gehad! Typisch mijn moeder.”

Grimeuse bij de opera en de tv

Als puber was ze nogal stilletjes. Het liefst bekeek zij de wereld vanaf de zijlijn. De wereld ging open toen ze grimeuse werd bij de opera en later de televisie, waar ze de gezichten van onder andere Sonja en Bassie en Adriaan schermrijp maakte. Die milde vorm van boetseren was een voorloper op wat het leven van Renée van Leusden zou gaan bepalen: beeldhouwen. 

Van Leusden was intussen neergestreken in Vught en later ’s-Hertogenbosch waar ze jarenlang in een monumentaal pand in de binnenstad gewoond heeft. Vijftig jaar geleden begon haar loopbaan in de bouwloods van de Sint-Janskathedraal. Daar kwam zij in contact met beeldhouwer Jacques de Bresser, die aan de restauratie van de kathedraal werkte.

“Die kennismaking is heel belangrijk geweest voor mijn moeder. Ze was begonnen aan de Academie, maar ze maakte die niet af, omdat ze bij De Bresser zo veel geleerd had. Praktijklessen. Ze stak veel op over anatomie. De Bresser was een heel precieze man. Ze moest in het begin de neusjes van de engelen maken en leerde stap voor stap van alles, wat haar later goed van pas kwam. In de Sint-Jan is nu een klein deel van de expositie te zien. Dat vond ze prachtig. Nu is de cirkel rond, zei ze.”

De stijlen volgen elkaar snel op

Renée van Leusden ontwikkelde zich tot een veelzijdig beeldhouwer. Dat is goed te zien in Museum Slager. De stijlen volgen elkaar snel op. Oudere werken zijn heel anders dan haar jongste beelden. Hoewel ze een voorkeur had voor bronzen beelden, gebruikte ze later ook allerlei andere materialen, van epoxyhars tot purschuim, cortenstaal en krantenpapier. Haar laatste werk is een klein volgepropt boodschappenkarretje, een kritische blik op de consumptiemaatschappij.

Ze hield niet van lompe, massieve beelden. Veel van haar werken zijn ranke, open beelden, vaak vrouwenfiguren. Ze maakte in was de fragiele onderdelen van het beeld, die door de vakman in brons gegoten werden. Van Leusden monteerde die onderdelen tot het uiteindelijke beeld, wat vaak nogal een gepuzzel was. “Ze begon altijd met een idee. Een concept. Ze wilde een gevoel overbrengen: liefde, pijn, geloof, gedachten over politiek. Daarna ging ze het vanuit de esthetiek bekijken. Een beeld moest van haar ook gracieus zijn. Niet zo’n dichtgepropt ding. In zo’n concept hield ze ruimte open voor meerdere benaderingen. Als ze bijvoorbeeld een beeld maakte over geboorte en moederschap kon ze een accent leggen op de vreugde van het moederschap, maar ook op de vergankelijkheid van dat nieuwe leven. Zo kon bij haar een moederbeeld uiteindelijk uitdraaien op een lege figuur.”

Ze streefde naar perfectie

De Bossche beeldhouwer had veel succes. Zij had een wereldwijd bereik met exposities in New York, Miami, Sotheby’s Amsterdam en Kaapstad. Ze werkte voor bedrijven en instellingen. Beelden zijn te vinden in de collecties van het Institute of Social Studies in Den Haag, Nuon Amsterdam, NS Nederland, Buma Stemra, AMCHA Collection Amsterdam, Joop van den Enden Collectie, TNO Eindhoven, en het Brandwonden Centrum Beverwijk. Renée van Leusden kon heel onmatig zijn, vertelt Saar. Ongeduldig. Werken en nog eens werken.

Saar van Leusden: “Als ze iets in haar hoofd gehaald had, moest er ook iets gebeuren. Dat beeld moest en zou er komen en als dat niet lukte had ze daar best veel moeite mee. Ze streefde ook naar perfectie. Als ze klaar was met een beeld dat echt goed gelukt was, moest iedereen dat zien. Dan was ze er verrukt over. Een maand later was ze er juist weer kritisch op. Kwam ze met allerlei aanmerkingen. Dat was ook mijn moeder.”

Een empathische vrouw

Ze was niet dogmatisch aangelegd. “Op een gegeven moment was ze klaar met een bepaalde aanpak van haar werk. Dan schakelde ze moeiteloos over naar een andere stijl van werken.” Renée van Leusden werkte thuis, in een afgezonderd atelier. “Haar hol, noemde ze dat atelier. Daar kroop ze in, in dat hol. Als ze aan de slag ging zette ze altijd muziek op. Keihard. Muziek van Springsteen bijvoorbeeld. En altijd op ‘repeat’, zodat een en hetzelfde liedje honderd keer herhaald werd. Dan wisten wij: die zien we voorlopig niet. Ze werkte lang en vaak ook ’s nachts. Ze was onmatig, in haar werk en in haar leven. Toen ze in december stierf, was ze fysiek op. Versleten.”

De kinderen lieten hun moeder haar gang gaan. “Wij wisten wel wanneer we stil moesten zijn. Als we een vier voor een toets hadden gehaald en we zagen thuis dat ze druk aan het werk was, dan gingen we haar daar niet mee storen. Dat kwam later wel. En ja, dan was ze een heel lieve moeder. Ze was sowieso een empathische vrouw. Ze zag veel bij andere mensen en voelde met hen mee. Typisch voor mijn moeder is ook dat ze met iedereen overweg kon. Waar ze ook vandaan kwamen. Prinses Beatrix heeft een werk van haar gekocht. Zij maakt ook beelden. Toen ze elkaar eens tegenkwamen hebben ze lang gepraat over de technische kant van het ambacht.”

Persoonlijk leed

Grote tegenvallers heeft Renée van Leusden in haar werk niet gekend. Privé waren die er wel. “Ze heeft borstkanker gehad. Onder haar dierbaren kwam veel kanker voor, waar ze het moeilijk mee had. Een zus heeft een kind verloren. Ze had het zwaar met al die tegenslag. Het werk trok haar dan weer uit die somberheid.”

Een zware klap was het overlijden van haar man Huib, drie jaar geleden. “Mijn moeder en mijn vader waren een gouden duo. Ze dachten samen, ze gingen samen op pad. Moeder maakte haar beelden, vader boog zich over de zakelijke kant. Toen hij er niet meer was, had ze het zwaar. Maar na verloop van tijd zette ze haar hoedje weer op. En ze ging alleen op pad. Den Bosch in, naar de kroeg. Dat is wat ze wilde: onder de mensen zijn.”

‘Renée van Leusden: 50 jaar verBEELDing’, tot en met 28 juni 2026 in Museum Slager, ’s-Hertogenbosch. Twee beelden zijn te zien in de Sint-Jan, vlakbij het museum.

museumslager.nl | reneevanleusden.nl

Meer over beeldende kunst op Brabant Cultureel

© Brabant Cultureel 2026