Vrouwkje Tuinman schrijft romans, dichtbundels en muziektheaterteksten. Met haar laatste bundel ‘Lijfrente’ won ze de Grote Poëzieprijs. Bovendien ontving ze de Halewijnprijs en de C.C.S. Croneprijs voor haar gehele oeuvre. Tegenwoordig schrijft zij ook romans op het snijvlak van feit en fictie.
door Marianne Tolenaar
Oorspronkelijk schreef Vrouwkje Tuinman (’s-Hertogenbosch 1974) vooral poëzie, maar de laatste tijd verplaatst haar aandacht zich naar het bestuderen en opnieuw vertellen van waargebeurde, onopgeloste zaken. Zo schreef zij de novelle Tijdelijk verblijf aan de hand van dramatische gebeurtenissen in Eindhoven, hoe een moeder machteloos stond wanneer het erom ging haar kinderen te redden. Onlangs verscheen haar vijfde roman. Dit keer over het leven en werk van een intrigerende figuur, die over waarheid en wetenschap zo zijn eigen gedachten heeft: De straaljager.
Aanvankelijk melkboer
Centraal in De straaljager staat de Nederlander Johannes George (Jan) Mieremet (1885-1967), niet te verwarren met de later geboren John Mieremet, crimineel. Aanvankelijk was hij melkboer, zoals zijn familieleden, maar zijn authentieke levenshouding bracht hem tot ‘selfmade’ pianist, een vaardigheid die hem veel levensgeluk en populariteit bracht. Maar ook ontwikkelde hij zich tot magnetiseur. Hij werd ‘elke dag beter’. Door een Duitse baron kwam hij in contact met aardstralen en wichelroedelopen. Van 1930 tot in de jaren 1960 was hij actief op dit gebied. Hij werd bekend door de productie en verkoop van de zogeheten Poverni-kastjes, apparaten waarvan hij beweerde dat zij schadelijke bodeminvloeden zouden verminderen: POtentiaal VErschillen Nivelleren.
Johannes George, ofwel Jan, gelooft heilig in de aanwezigheid van aardstralen, die in een soort ‘geopathische zones’ aan de aarde lijken te ontsnappen en die enerzijds ziekten kunnen verwekken, zoals bijvoorbeeld kanker, maar anderzijds ook dode lichamen kunnen mummificeren, zoals op een kerkhof in Friesland. In eerste instantie werkte hij met dieren, vooral paarden, maar later heeft hij ook heel veel mensen geholpen.
Gestolen kluis
Het verhaal draait helemaal om het vinden van de tijdens een feestje gestolen kluis met daarin de schat, het door hem genoteerde gedachtegoed over aardstralen. In de jaren 1940 en 1950 werd hij een van de bekendere voorstanders van deze ideeën in Nederland. In 1948 publiceerde hij in eigen beheer de brochure Aardstralen, wichelroede en onze gezondheid: mijn ervaringen vanaf september 1935. Het boekje bevat casusbeschrijvingen, ervaringen van klanten en verslagen van zijn werkmethoden.
Daarnaast publiceerde hij tussen 1935 en eind jaren 1950 meerdere korte brochures die soms ook door tijdgenoten werden besproken. Ook was hij korte tijd betrokken bij het maandblad Cosmisch Licht waarin onderwerpen als wichelroede, aardstralen, astrologie en parapsychologie werden behandeld. In de eerste jaargangen leverde hij bijdragen over zijn onderzoeksmethoden en ervaringen. Hij werd daarmee zo succesvol dat er zelfs twee van zijn Poverni-kastjes op Soestdijk hebben gestaan.
Tuinman schreef een detective
De vorm van het verhaal is gegoten in die van een detective. Tuinman voert een verzonnen rechercheur Peeters op, omdat de aantekeningen van het indertijd gehouden politieonderzoek verloren zijn gegaan. De ingeschakelde recherche zoekt in eerste instantie vooral naar de andersoortige, meer voor de hand liggende waardevolle spullen, maar die zijn door de inbreker niet aangeraakt. Er zit voor Peeters niets anders op dan het verhaal van de wichelroedeloper helemaal aan te horen. Hierdoor heeft de rechercheur de klus van zijn leven. Op deze manier worden in De straaljager de verloren documenten opnieuw opgetekend en komt ook Mieremets hele indrukwekkende en kleurrijke leven met al zijn bijzondere inzichten aan bod.
Of je nu in aardstralen en het manipuleren daarvan via de speciale kastjes wilt geloven of niet, je wordt toch het onwaarschijnlijke verhaal ingezogen. Je krijgt diep respect voor het rotsvaste inzicht van deze man, die juist successen kon boeken waar de medische wetenschap machteloos stond. Niettemin heeft hij ook vele rechtszaken ‘aan zijn broek’ gehad en allerlei aanvankelijk veelbelovende onderzoeken, vooral die in Amerika, strandden weer op ‘mazen in het net’ die de boel terug op losse schroeven zetten. Altijd dook er wel weer een verstorend element op: eigenbelang onder de radar van voor- en tegenstanders. En steeds is er weer opnieuw het debat: bestaan aardstralen nu wel of niet?
IJzeren logica
In 2001 werden Mieremet en zijn activiteiten beschreven in een overzichtsartikel in het blad Skepsis waarin de top twintig alternatieve genezers uit de twintigste eeuw worden besproken. Tot op het huidige moment blijft nog steeds onzeker of aardstralen werkelijk bestaan. Vooral de uitspraken van Mieremet lijken een ijzeren logica te volgen. Een daarvan is: ‘Wat goed is, bewijst zichzelf’. Een andere: ‘Ook de medische wetenschap haalt geen 100% succes’. En: ‘Ook bacteriën kun je niet zien, maar als je merkt dat handen wassen helpt bij de afweer tegen besmetting, dan doe je dat toch?’ Tja, handen wassen is wel een stuk goedkoper.
Een niet onbelangrijke andere overweging lijkt mij dat wetenschap zich baseert op objectiviteit en haar wetten iedereen bij gelijke omstandigheden hetzelfde resultaat opleveren. Mieremet had een uitzonderlijke gave, wat die dan ook geweest mag zijn. Maar daardoor wordt zijn succes toch in verband gebracht met de kracht zijn persoonlijkheid. Waar blijft dan de objectiviteit?
Vrouwkje Tuinman, De Straaljager. Amsterdam: Cossee 2025, 312 pp., ISBN 978-94 6452-237-2, pb., € 24,99 (E-book € 14,99).
Meer over Brabant Literair op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026