Hij is teruggetreden als artistiek leider van de Stilte, maar daarmee zit Jack Timmermans niet stil. Hij maakte een nieuwe voorstelling voor het dansgezelschap dat zich vooral richt op kinderen. Want de Stilte gaat door, ondanks het verlies van de rijkssubsidie. In een interview blikt Jack Timmermans terug.
door Camiel Hamans • foto’s > de Stilte
Anderhalf jaar geleden werd het Bredase dansgezelschap de Stilte door de Raad voor Cultuur afgeserveerd. In de plaats van het gevraagde subsidiebedrag van meer dan een miljoen kreeg de door choreograaf Jack Timmermans (Tilburg 1954) geleide groep niets meer van het Rijk. Daarmee viel de Stilte voor de periode 2025-2028 uit de Culturele Basisinfrastructuur, BIS, ondanks de honderden voorstellingen die ze jaarlijks in binnen- en buitenland geeft met meer dan dertig jaar positieve beoordelingen. Hoofdargumenten van de Raad voor Cultuur en van de net aangetreden minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Eppo Bruins waren dat de aanvraag van de Stilte onleesbaar was en dat artistiek leider Jack Timmermans, hoewel een groot vakman, niet met zijn tijd was meegegaan. Toch presenteert Timmermans als choreograaf dezer dagen samen met het befaamde Brabantse accordeonduo TOEAC een nieuwe voorstelling ‘Halve Verhalen’ voor kinderen vanaf zes jaar.
Veel waardering voor de samenwerking
“Ik heb me de kritiek en de afwijzing door de Raad aangetrokken, ook al ben ik het er niet mee eens”, reageert Jack Timmermans. “Gertien Bergstra en Femke Somerwil, die op termijn de leiding volledig van mij zouden overnemen, hebben dat nu versneld gedaan. Ik maak nog twee eerder afgesproken producties. Deze voorstelling met de fabuleuze accordeonisten Pieternel Berkers en Renée Bekkers, en volgend jaar nog één met harpist Remy van Kesteren. Het is vreemd om in de rapportage van het Fonds Podiumkunsten over de aanvraag van Remy te lezen dat er juist zoveel waardering is voor zijn samenwerking met zowel het Metropole Orkest als met de Stilte. Maar ja, dat is een andere commissie die hem beoordeeld heeft.”
“De Stilte”, voegt Timmermans’ partner en opvolger Gertien Bergstra aan, “was gelukkig niet volledig afhankelijk van rijkssubsidie. Ook provincie en gemeente steunen het gezelschap.” In behoorlijk afgeslankte vorm gaat de Stilte dan ook verder.
Om het verborgene
“Ik heb duidelijk over de hoofden heen geschoten met die moeilijke subsidieaanvraag”, blikt Timmermans terug. “Misschien heb je gelijk dat ik van het stuk een kunstwerk wilde maken. Hoe dan ook heb ik geprobeerd er een samenhangend, consistent betoog van te maken. Niet een ambtelijk stuk met alleen maar cijfertjes en kreten. Maar een verhaal dat aangeeft waar het ons om draait: de waarde van de kunst. Ik kwam, als elfde zoon van een slager, in aanraking met kunst en heb toen ervaren hoe mij dat in een andere wereld bracht. Dat het niet ging om het gekende vlees op het bord, maar om het verborgene, de geest. Vreemd vind ik het wel dat ik nu afgerekend word op de ‘wolligheid’ en ‘hoogdravendheid’ van mijn tekst. Al onze eerdere aanvragen waren net zo. Toen ik jong was, wilde ik schrijver worden en ik heb mijn manier van schrijven en redeneren nooit veranderd.”
Het verwijt was dat wij niet lieten zien wat ons werk van doen heeft met duurzaamheid of energietransitie
“Het andere argument, dat mijn artistieke ontwikkeling stagneert, steekt me meer. Het miskent waar de Stilte voor staat. De Raad heeft een nieuw criterium ingevoerd waaraan subsidieaanvragen moeten voldoen. Je moet laten zien wat de maatschappelijke betekenis van je werk is. In de brief die de minister ons gestuurd heeft, nadat we tegen het advies van de Raad in beroep gegaan zijn, staat dat je bijvoorbeeld moet laten zien hoe je werk van doen heeft met duurzaamheid of met energietransitie, of hoe het bijdraagt aan zorg en huisvesting. Dat is blijkbaar met je tijd meegaan.”
“Het grappige of wrange van de situatie is dat wij met de Stilte vanuit de eerste ervaringen juist een tegenwicht hebben willen bieden aan ‘hedendaagse’ ontwikkelingen. Wij noemen ons niet voor niets ‘elitair voor iedereen’. Wij zijn verre van mainstream, we kiezen voor rust in voorstellingen: we hebben vaak een zeer traag begin om kinderen uit die eigentijdse onrust te halen en om ze in contact te brengen met een wereld die vreemd is, anders. We kiezen ervoor niet te imponeren. Extravagantie is niet aan ons besteed. We gaan niet snel en flitsend door het leven en het podium is voor ons meer een plek voor introspectie dan een uitlaatklep. Hierin hadden en hebben wij een eigen plaats in het bestel, niet omdat we anders willen zijn, maar omdat het onze identiteit is, ons wezen. Ik had erop gerekend dat dit onderkend en gewaardeerd zou blijven worden.”
Maatschappelijke thema’s
De Stilte heeft in haar voorstellingen altijd maatschappelijke thema’s verwerkt. Maar wel op momenten dat zij er de noodzaak van zag, niet omdat het toevallig ‘in de mode’ was. “Thema’s als machtsmisbruik, identiteit en sekse, de eenzaamheid van het sterrendom, vele thema’s hebben in onze voorstellingen de revue gepasseerd, omdat die ons toen inspireerden. Ik zeg steeds we, omdat ik mij nog steeds deel voel uitmaken van een team. We zijn niet een gezelschap dat enquêtes houdt om te weten wat er leeft onder kinderen.
We kiezen ervoor niet te imponeren. Extravagantie is niet aan ons besteed.
Wij geloven in universele thema’s waar de kinderen van nu net zomin als de kinderen van de toekomst, noch de kinderen uit een grijs verleden, aan ontsnappen: hulpeloosheid, machtsmisbruik, vriendschap en solidariteit, verlies, eenzaamheid. Er is zoveel dat ons gedrag bepaalt en verklaart.
Maar één ding heb ik altijd vooropgesteld in alle voorstellingen: er moet een uitweg zijn, er moet een verwachting zijn dat alles ten goede kan keren. Voor nu en voor later. En hoe gek het ook klinkt na deze ernst: zonder humor is niet alleen het leven, maar ook een voorstelling zwaar. Dus die paradox is onmiskenbaar aanwezig.”
Levende muziek
“Tenslotte, wat ik zo vreselijk jammer vind, is dat de Raad niet gezien heeft, hoe belangrijk de samenwerking met muzikanten in onze voorstellingen is. Wij laten geen bandje meelopen, maar hebben levende muziek, uitgevoerd door musici die meer zijn dan mensen die dansjes begeleiden, maar die medespelers zijn die een essentiële rol hebben in de voorstelling. Die de productie samen met de dansers ontwikkeld hebben en die op het podium even belangrijk zijn als de dansers. Daarom ben ik blij dat ik met TOEAC en volgend jaar met Remy van Kesteren mijn carrière mag afsluiten.”
Meer over de Stilte en Jack Timmermans op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026