Column door JACE van de Ven •
Voor minstens de derde keer ga ik het in mijn tweewekelijkse culturele bijdrage op deze site hebben over de oorspronkelijk uit Suriname afkomstige schrijfster Rihana Jamaludin. Landelijk misschien geen grote naam, maar meer dan de moeite waard, omdat zij op toegankelijke wijze haar multiculturele achtergrond gebruikt in alles wat ze schrijft. Zij richt zich daarbij voornamelijk op jongeren, de generatie van vijftien tot zesendertig jaar, maar haar boeken zijn ook voor volwassenen meer dan de moeite waard.
Er is zoveel dat je niet weet als volwassene, ik in elk geval ik niet. Als ik een beetje had nagedacht, had ik zelf kunnen verzinnen dat de Javanen en Hindoestanen in Suriname daar gekomen zijn na de afschaffing van de slavernij in 1863. De plantages hadden nieuwe, goedkope werkkrachten nodig en ronselden die via vijfjarencontracten in India en Nederlands-Indië. De beloningen waren zo schamel dat velen na vijf jaar echter geen overtocht terug naar hun land van herkomst konden betalen. Anderen bleven vrijwillig in Suriname. Daardoor kreeg het land er als bevolkingsgroep naast de oorspronkelijke bewoners en de Marrons en Creolen nog twee hoofdbevolkingsgroepen bij: Javanen en Hindoestanen. Voor de volledigheid: de smeltkroes Suriname kent ook nog Chinezen, Libanezen, Nederlanders en Joden.
Rihana Jamaludin kwam op haar drieëntwintigste van Suriname naar Nederland. Haar moeder is van Javaanse afkomst, haar vader een Hindoestaan. Hoewel hij moslim was en haar moeder na haar huwelijk met hem van het christendom overging naar de islam, is Rihana tot haar negende christelijk opgevoed. Toen kreeg zij een moslimleraar, maar ze is nooit een echte moslima geworden, ook geen echte Javaanse of Hindoestaanse. Wie vooruit wilde komen in Suriname sprak Nederlands en dat werd binnen haar familie ook gedaan. Wel is ze duidelijk een kind van meerdere culturen. Ook van de Nederlandse, want nu, zesenzestig jaar oud, woont ze al drieënveertig jaar in Nederland. Dat komt mede doordat ze enige jaren na haar komst naar hier een relatie kreeg met de Nederlander Theo Andriessen met wie ze twee kinderen heeft en met wie ze al decennia in Tilburg woont.
In Suriname opgeleid als tekenlerares mocht zij aanvankelijk dat beroep in Nederland niet uitoefenen. Pas vanaf 1989 kwam zij in het beroepsonderwijs terecht in Amersfoort. Dat was niet alleen tekenles geven, maar de mensen ook helpen met taal, inburgering en culturele integratie. Rond 1998 raakte zij zonder werk en vanaf dat moment begon zij te schrijven, gestimuleerd door haar man.
Rihana Jamaludin leerde me in elk nieuw boek iets meer over Suriname en de culturen van de jonge republiek
Als kunstredacteur van het Brabants Dagblad schreef ik destijds over het literaire debuut van Rihana Jamaludin, de verhalenbundel Minnewake. In Brabant Cultureel vermeldde ik haar vervolgboeken De Zwarte Lord (2009), Kuis (2011) en Luchtdanser (2016). Allemaal de moeite waard. Ik had een schrijfster leren kennen die bij me aanklopte, omdat ik redacteur van de krant in haar woonplaats was, maar die me door haar boeken ook elke keer iets bijleerde over Suriname en de culturen van die onlangs vijftig jaar oud geworden zelfstandige republiek.
Gaandeweg haar schrijverscarrière richtte Rihana Jamaludin zich steeds meer op tieners en jongvolwassenen als doelgroep. Haar vorige boek, Geheimen van het tuinhuis (2021) werd gepresenteerd als young adult roman en kwam uit bij Uitgeverij Blossom Books die het als haar taak ziet om jongeren aan het lezen te krijgen. Die roman speelt zich af rond 1870 en is behalve om het verhaal ook interessant vanwege de research die de schrijfster heeft verricht naar de tijd zo kort na de afschaffing van de slavernij.
Het doen van grondige research geldt ook voor Jamaludins nieuwe boek, Schaduwtemmer, dat zondag 8 februari 2026 bij de Caraïbische Salon in Huis De Pinto in Amsterdam wordt gepresenteerd. Naast andere feestelijkheden wordt daarbij door Hariëtte Mingoen ingegaan op 135 jaar Javaanse immigratie in Suriname. Want uiteraard speelt dit boek weer in Suriname en wel tijdens de Tweede Wereldoorlog.
In deze nieuwe roman laat Rihana Jamaludin als het ware een historische roman en een fantasyroman integreren. Gebeurtenissen die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog in Suriname afspeelden geeft zij getrouw weer: bijvoorbeeld Puerto Ricanen en Amerikaanse soldaten in Suriname om de bauxietvoorraden tegen de Duitsers te beschermen, het gezonken Duitse schip de Goslar in de Surinamerivier, een vliegtuigcrash bij Reynsdorp waar Roekmini, de hoofdpersoon uit het verhaal, opgroeit en de duikbotenoorlog in de Caraïbische zee.
In haar nieuwe roman Schaduwtemmer laat Jamaludin als het ware een historische roman en een fantasyroman integreren.
Maar er is veel meer. Naast de historische gegevens verwerkt Jamaludin ook de folklore van Suriname in haar verhaal, en dan vooral ideeën uit het Javanisme, dat bij Javaanse immigranten destijds een grote rol speelde. Het gaat dan om een levenswijze waarbij aspecten van verschillende religies uit Indonesië in de loop der tijd met elkaar versmolten tot een levend animisme. ‘In de ongerepte natuur zijn er dingen die voor het daglicht schuilen. Er is altijd meer te ontdekken voor wie het echt wil zien. Maar wees gewaarschuwd; het is niet voor niets dat het verborgene zich bedekt houdt’, schrijft Rihana Jamaludin in haar voorwoord.
Tegen die achtergrond schijft zij een spannend boek waarin de zichtbare wereld in strijd komt met de onzichtbare. Daarin spelen de schaduwpoppen uit de traditionele Indonesische wayangspel een grote rol. De dhalang, de poppenspeler, bedient niet alleen zijn poppen en dirigeert zijn orkest, de gamelan, maar probeert met hen ook de zichtbare wereld te manipuleren.
Normaal houd ik niet van fantasyromans, maar ik merk dat in dit geval, als de fantasie stoelt op een beleefd animisme in een afgelegen gemeenschap, het voor mij allemaal verteerbaar wordt. Waarheid is dan niet alleen wat we zien, maar ook de magische wereld waarin mensen vroeger in het donker en met de geluiden van het oerwoud altijd geleefd hebben. Vergeet niet dat er ook bij ons in Brabant voor de uitvinding van het elektrisch licht op afgelegen plaatsen als het donker werd voor kinderen en fantasierijke personen een imaginaire wereld begon te leven.
Rond die gegevens heeft Rihana Jamaludin een verhaal gebouwd vol spanning, romantiek en avontuur, haar hoofdpersoon, Roekmini, kent de magische wereld achter de zichtbare dingen, maar is tegelijk al een kind van een meer prozaïsche, nuchtere tijd die zich ongetwijfeld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in Suriname aandiende. Het mooie van Schaduwtemmer is dat Rihana Jamaludin erin onze westerse vaak wat saaie realiteit vervangt door een veelkleurige waarheid die, alleen als je dat graag wilt, leeft achter de waarheid zoals die zich aan je manifesteert. Leve de verbeelding!
Rihana Jamaludin, Schaduwtemmer, Amsterdam: Blossom Books 2026, 384 pp., ISBN 9789463496537, pb., € 19,99 (E-book € 9,99).
Rihana Jamaludin
Bekijk bij de tab Album op de site van Rihana Jamaludin de Schaduwtemmer YouTube Playlist met historische filmpjes en muziekclips passend bij het verhaal of luister de Schaduwtemmer Spotify Playlist met sfeervolle muziek uit de oorlogsperiode en daarna.
Meer columns van JACE op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026