Om zijn boek geloofwaardig te houden, past Peter Buwalda een geniale truc toe om de absurditeit van de werkelijkheid te vangen. Er duikt een manuscript op waarin alle personages een rol spelen. En de roman krijgt een onverwachte wending. Buwalda gaat in het nog te schrijven deel drie verder met deze ingreep. Een interview met de succesvolle schrijver die in Breda woont.
door Hein van Kemenade
De jaknikker van Peter Buwalda is in september 2025 verschenen en sluit perfect aan bij Otmars zonen. Waar het eerste deel van trilogie plots eindigde midden in een scène, daar gaat De jaknikker gewoon verder. Het is wel even wennen om de aansluiting te vinden. Ik las het laatste hoofdstuk van Otmars zonen nog eens en zat meteen in het verhaal. De jaknikker is net als Bonita Avenue en Otmars zonen een groot succes. Al zijn de oplages nu minder dan de fenomenale 400.000 stuks van Buwalda’s debuut.
Je bent een bestsellerauteur. Wat doet zo’n succes met een mens?
Het is comfortabel, je verdient toch wat geld en je bereikt veel lezers. Voor het echte schrijverschap moet je lijden. Collega’s die weinig boeken verkopen lijden harder en daar heb ik zowel mededogen als bewondering voor.
Ik herinner mij een literaire avond waar maar twee mensen waren.
Voor Bonita Avenue heb ik een jaar nodig gehad voordat het een succes werd. Ik had me al neergelegd bij het feit dat de oplage tot vijfduizend exemplaren beperkt zou blijven. Tot er mond tot mond-reclame op gang kwam. Heel langzaam kwam het boek in lokale top tiens en heel langzaam ging dat door tot op landelijk niveau. De echte klapper kwam omdat mensen het aan elkaar gingen doorvertellen. Tot zelfs op de televisie, bij ‘De wereld draait door’.
Buwalda schrijft honderd pagina’s per jaar.
‘En dan nog moet je hard doorwerken’
Je schrijft lang over een boek hoe komt dat?
Mijn boeken zijn vrij dik. Als je tweehonderdvijftig bladzijden persklaar wilt afleveren dan doe je daar twee en een half jaar over. Het is heel eenvoudig eigenlijk. Honderd pagina’s per jaar. Dan kost een boek van zevenhonderd pagina’s zeven jaar. En dan moet je nog hard doorwerken.
Waar gaan ‘Otmars zonen’ en ‘De jaknikker’ over?
Sterker eigenlijk, het is één boek. Het gaat vooral over het ontkennen van familie en later het te goed leren kennen van diezelfde familie. Hoofdpersoon is Ludwig Smit, een jongetje dat opgroeit zonder zijn vader te kennen. Die verdwijnt in de grote wereld. Zijn stiefvader Otmar omarmt hij als zijn echte vader tot hij op Sakhalin een man tegenkomt waarvan hij het gevoel krijgt dat het zijn biologische vader zou kunnen zijn.
In De jaknikker denkt Johan Tromp (zo heet die persoon) dat hij dat mannetje tegenover hem eigenlijk nodig heeft. Hij is Shell-baas en hoog gepositioneerd en heeft een vacature. Hij vraagt zijn zoon, zonder te weten dat hij dat is, als tassendrager, iemand die hem altijd bijstaat, zijn toespraken schrijft en continue oproepbaar is. Een bizarre situatie.
Een boek wordt pas interessant wanneer er een vrouw komt opdagen. Jij voert Isabelle Orthel op. Wat gebeurt er dan?
Isabelle hoort ook bij de belangrijke personages. Ze komt al voor in Bonita Avenue. In Otmars zonen is zij een ambitieuze onderzoeksjournaliste. In haar werk loopt ze Johan Tromp tegen het lijf als grote baas bij Shell. Zij betrapt hem op vuile handel die hij maakt. Een ontvoering die hij kan voorkomen, verhindert hij niet omdat hem dat voor zijn werk beter uitkomt. In een domme bui vertelt hij zelf dit verhaal aan Orthel. Zij benadert Tromp wel undercover.
Kun je meteen in ‘De jaknikker’ beginnen zonder ‘Otmars zonen’ te lezen?
Ik ken wel mensen die meteen in de De jaknikker begonnen zijn. Het kan, maar je mist toch wel wat. Omdat het twee boeken zijn die erg met elkaar samenhangen en wanneer je in deel twee begint dan is dat een beetje gek. De jaknikker is een andersoortige roman. Otmars zonen begint met een Vatersuche. Dit wordt heel ver uitgediept. In De jaknikker komt Ludwig heel erg dicht bij zijn vader op een manier die voor een echte zoon bijna onmogelijk zou zijn.
Het wordt nog gekker. Hij wordt zelfs schoonzoon van Tromp. De grote lijn van de roman is het totaal vervreemd zijn van de vader die je verwekt heeft. Beide mannen kunnen in deze situatie de grens van het gewone kennen oversteken en intiem worden – niet op een seksuele manier. Hoe kun je betrokken op elkaar raken in een team binnen een bedrijf als Shell. Daar gaat het over. Die baantjes zijn heel intensief. Ze reizen samen de wereld rond. In de toespraken moet Ludwig zijn vader de woorden in de mond leggen. Er ontstaat een relatie tussen hen beiden. Maar Ludwig durft niet meer te zeggen wie hij echt is. Zo’n baan geeft de mogelijkheid om naar de top door te stoten. Hij krijgt aanzien bij zijn leeftijdgenoten.
Het is mij overkomen dat iemand tijdens een literaire avond vroeg of ik ook bij Shell gewerkt had. Dan is je research goed geweest.
Heb je dit verzonnen of heb je research gedaan?
Ja ik heb veel onderzoek gedaan. In werkelijkheid gaat het echt zo. Ik heb de loopbaan van een goede vriend afgetapt en alle ins en outs kunnen noteren. Er zijn overal ter wereld tassendragers. Om het goed op te kunnen tekenen moet je de goede informatie hebben. Het is een herkenbare situatie voor mensen die daar werken. Het is mij overkomen dat iemand tijdens een literaire avond vroeg of ik ook bij Shell gewerkt had. Dan is je research goed geweest.
De seks die in deze boeken voorkomt is vooral in ‘Otmars zonen’ gebaseerd op boeken van Markies de Sade. Dat is heel heftig, sadistisch. Hoe heb je dat bedacht?
Het speelt een belangrijke rol in het geheel. De Sade en Beethoven zijn tegenpolen van elkaar en ook tijdgenoten. De olie wordt uit de grond gehaald en is iets wat de wereld vervuilt. Daartegenover staat het meest verheffende wat een mens kan opbrengen, de klassieke muziek. Qua gedachtewerelden staan De Sade en Beethoven vlak bij elkaar. Het waren tijdgenoten. In zijn doofheid, in de gevangenis van zijn hoofd, schreef Beethoven zijn belangrijkste stukken. Ook Markies De Sade schreef zijn boeken in gevangenschap, in de Bastille. Hij beschrijft het meest egoïstische, wrede, nare en onaangename wat mensen elkaar kunnen aandoen. Alle personages in mijn romans hebben een plekje op die ladder van verhevenheid en verdorvenheid.
Ludwigs stiefbroer ontdekte een onbekend deel van een sonate van Beethoven. Isabel Orthel, die contact heeft met Ludwig, komt dit te weten en wil er een documentaire over maken. Zo komen de oliewereld en Beethoven vervlochten bij Orthel samen. Seksueel gezien verschuiven accenten. De Testosteronspiegel van Tromp is met de jaren afgenomen. Mannen en vrouwen veranderen in de loop van een roman die vele jaren beslaat. Tromp heeft een erotisch slagveld aangericht in zijn jonge jaren. Shell adviseerde hem dat wanneer hij nog wat wilde bereiken bij Shell hij een degelijk huwelijk moest sluiten. Verbannen naar Texas komt hij een zeer interessante, ontwikkelde vrouw tegen. Een zwarte intellectuele Amerikaanse die met hem boeken gaat lezen. Hij heeft eieren voor zijn geld gekozen. Het is voor Tromp een Pygmalion-achtige gedachte om een goede leermeester uit te kiezen om carrière te maken.
In ‘De jaknikker’ blijkt Barbara, de vrouw van Tromp, een schrijfster te zijn. Dit is een bijzonder gegeven. Zij schrijft en ik citeer ‘De tijd in een manuscript is een Vierde dimensie. De tijd is een as waarover je voortdurend op en neer beweegt, je ziet alle tijdstippen tegelijk, alsof de tijd een bergketen is. Met name bij het herschrijven werkt het zo als het verhaal er al helemaal is. Niets komt nog als een verrassing.’ Geldt dit ook voor jou?
Dit geldt eigenlijk voor elke schrijver. Ik kan mijn eigen boek niet lezen. Een schrijver schrijft een boek niet lineair, maar werkt aan het einde, springt over naar het begin of het midden en hij gaat daarmee door tot het allemaal goed staat. Voor mij is mijn boek dan uitgekristalliseerd en afgewogen. Er is voor mij geen enkele smaak meer. Ik zag het in allerlei stadia voorbijkomen. Een lezer leest een boek lineair, die krijgt het uitgeserveerd per bladzijde. Het lijkt alsof de tijd normaal verstrijkt. Het wordt een lopend verhaal. Als schrijver zie je het eindresultaat veel te vaak.
Het manuscript van Barbara gaat ingrijpen in het verhaal van het boek. Is dat een soort metataal?
Nee, het is andersom. Dat wat we gelezen hebben, blijkt een roman te zijn van de echte Barbara, die Diamond heet. Het is het boek dat de lezer tot dan gelezen heeft. Het klinkt ingewikkeld, maar ik vind het zelf heel eenvoudig. Zo worden Otmars zonen en een deel van De jaknikker een roman in de roman. In de wereld van de echte levens van de personages gebeuren dingen die te zot en te gortig zijn om in de roman te gebruiken.
Dan zou je zeggen dat het overdreven is. In de werkelijkheid gebeuren dingen die in een roman ongeloofwaardig zouden zijn. Daarom vond ik het aardig om het meest ultieme probleem dat ontstaat uit het feit dat Ludwig niet zegt wie hij is op deze manier te vertellen. Om het in de werkelijkheid te laten gebeuren, zou je kunnen zeggen. In de roman die we al lezen, daar past het niet in. Kleine verschillen zijn er natuurlijk. De avonden van Reve is een goed voorbeeld. Die roman verhoudt zich een op een tot de werkelijkheid van het gezin Reve en toch zijn er verschillen. Zo verhoudt deze roman zich ook tot de werkelijkheid van de personages. Alle namen zijn anders. Diamond schrijft een autobiografische roman. Mijn eigen werkelijkheid raakt in niets aan wat er in mijn roman is beschreven.
Er zijn dingen waarvan mensen zich afvragen of dat echt gebeurd zou zijn. Ja dus.
Jij hebt je vader toch ook niet gekend?
Klopt, maar voor de rest is alles anders. Stel je voor dat ik het zo had gedaan dat ik meteen over Peter Buwalda zou schrijven in plaats van Diamond, dan zou het verhaal wat verder ging niets te maken hebben met wat je al gelezen hebt. De meeste schrijvers schijven strikter over hun eigen leven dan ik. Ik denk dat het zich in het derde deel pas werkelijk uitbetaalt. Het kan gebeuren dat Otmars zonen wordt gepubliceerd, in die wereld. Dan is dat boek er en de echte Tromp/Clock krijgt er veel last van. Er zijn dingen waarvan mensen zich afvragen of dat echt gebeurd zou zijn. Ja dus.
De werkelijkheid in de wereld is veranderd. Poetin is Oekraïne binnengevallen. Ondertussen is Shell uit Sakhalin vertrokken. Ik heb er wel zin in om dat te beschrijven. Tromp wordt de echte grote baas in Londen. Dat wordt een heel ander boek. Ik hoop dat ik deel drie door deze ingreep zo kan schrijven dat het boek leesbaar is als een losse roman die ook onderdeel is van de trilogie. Ik ga uitdokteren hoe ik dat voor elkaar kan krijgen.
Peter Buwalda, De jaknikker. Amsterdam: De Bezige Bij 2025, 688 pag., ISBN 9789403138961, hb., € 45,00 (pb., € 35,00).
Beeld voorpagina: illustraties van Avalon Nuovo op de achterplat van De jaknikker en Otmars zonen.
Meer over literatuur op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026