column door JACE van de Ven •
Al meerdere keren schreef ik op Brabant Cultureel over de Tilburgse acteur/auteur/regisseur Piet van Eijkeren (1945). Onder meer was ik erg onder de indruk van het stuk ‘Helga Deen’ uit 2020 en in november 2024 maakte ik de lezers ook graag opmerkzaam op ‘Hotel Foyot’, een theatertekst van Van Eijkeren over de joodse journalist en schrijver Joseph Roth.
Leeftijd remt Van Eijkeren kennelijk niet af, want nu komt hij met een Shakespearebewerking. Hoewel? Het is niet zozeer een bewerking van een Shakespearestuk als wel een vervolg erop, ‘Hamlets Erfenis’. Het begint waar Shakespeare’s Hamlet ophoudt. Shakespeare laat de verbijsterde toeschouwer achter met maar liefst negen lijken, een complete koninklijke dynastie heeft zichzelf vernietigd. ‘Maar wat als koningin Gertrude en koning Claudius de slachting overleefd zouden hebben?’ vroeg Van Eijkeren zich af. ‘Waar zouden zij het over hebben? En met wie?’
Zij gaan een feest geven, verklapt Van Eijkeren, maar verder wil hij weinig kwijt. Wel dat hij naast Gertrude en Claudius twee nieuwe figuren creëerde, de geest van Ophelia, de vriendin van Hamlet zoals u weet, en een werkvrouw die bezig is het feest voor te bereiden. Humor en tragiek gaan samen tijdens een verrassende afloop.
Hamlet is voor Van Eijkeren niet nieuw. “Rond 2010 heb ik eens een bewerking van het stuk gemaakt op basis van de vertaling van Bert Voeten. ’70 minuten achterbaksheid’ was de werktitel en het was de bedoeling om ermee langs scholen te gaan. Drie studenten van de Toneelopleiding van Fontys reageerden op een audio-oproep om mee te doen, maar geen van hen kwam opdagen. Daar was ik zo pissig over dat ik met het hele project ben gestopt. Maar vorig jaar vond ik het stuk terug en dacht: daar moet ik toch iets mee doen en ben het gaan bewerken. Dat resulteerde in het nieuwe theaterstuk.”
Van Eijkeren was leraar aan het Sint-Janslyceum in Den Bosch, maar is ook heel zijn leven in het theater actief geweest. Van 1969 tot 1975 toerde hij met Cabaret zonder Filter en van 1977 tot 1980 met het Maanhatertheater, zeker goed voor enkele honderden voorstellingen.
Vanaf 1984, na zijn regieopleiding in Tilburg en acteertrainingen aan de Theaterschool in Amsterdam, legde hij zich toe op het genre teksttoneel. Hij speelde in ruim dertig voorstellingen onder verschillende regisseurs. Met zijn eigen gezelschap, Theater Tracé, won hij twee keer een toneelprijs. Met ‘Open Huwelijk’ van Dario Fo in 1994 de CVB-theaterprijs en met ‘De huisbewaarder’ van Harold Pinter in 1998 een uitwisselingsprijs met Vlaanderen.
De laatste vijftien jaar, geen leraar meer aan een middelbare school, maakte hij tien eigen producties op basis van boeken, historische gebeurtenissen of personen in de actualiteit. Alles in eigen beheer: productie, tekst en regie. Het zijn steeds juweeltjes in de marge van de grote theatergeschiedenis, jammer genoeg veel te onbekend bij een groot publiek. Zo was er ‘Gebroeders’, naar het gelijknamige jeugdboek van Ted van Lieshout over uit de kast komen, ‘Stiltewoorden’ naar het boek Johnny got his gun van Dalton Trumbo en ‘Picknick op het slagveld van Arrabal’, allebei bewerkt in het kader van de herdenkingen van de Eerste Wereldoorlog. Hij maakte een stuk over dementie, ‘Kopzorg’, een voorstelling over autisme, ‘Oogappel’, en speelde een indrukwekkende Keizer Wilhelm II in ‘De Keizer’, een eigen tekst naar het dagboek van Wilhelms adjudant von Ilsemann. En dan was er natuurlijk het indrukwekkende, al vernoemde ‘Helga Deen’.
Daarnaast deed hij spraakmakende regies van onder meer ‘Van de brug af gezien’ van Arthur Miller, ‘Ghetto’ van Joshua Sobol, ‘Wie is er bang voor Virginia Woolf’ van Edward Albee en ‘Mann ist Mann’ van Bertold Brecht.
Hamlets Erfenis wordt gespeeld in het Loft-theater, Ringbaan Oost 8 in Tilburg, vrijdag 23 en zaterdag 24 januari 2026, om 20.30 uur en zondag 25 januari om 14.30 uur.
Reserveren is mogelijk via hamletserfenis@gmail.com.
Theaterportret Helga Deen
En dan wil ik nog even terugkomen op het eerder vermelde ‘Helga Deen’, het theaterstuk uit 2020 over een joods meisje uit Tilburg van wie in 2003 een dagboek en een aantal brieven werden gevonden. Het dagboek gaat over haar verblijf in kamp Vught, de brieven dateren van tussen 1 juni tot 2 juli 1943 toen zij in Westerbork was geïnterneerd. Op 16 juli 1943 werden zij en haar familie in Sobibor om het leven gebracht.
In 2020 verbaasde ik me erover dat geen enkele middelbare school het stuk geprogrammeerd had, hoewel het een spannende kijkervaring oplevert en maar ongeveer een uur duurt. Intussen rammelt het fascisme nog harder aan onze huisdeuren dan vijf jaar geleden. Is dat nu anders?
Onder de naam ‘Theaterportret Helga Deen’ speelt de cast van 2020 het stuk nog steeds. Helga’s vader (William van Dijk), Helga’s vriendin (Eva Emmen), Helga’s vriend (Joris Donders) en natuurlijk Helga zelf (Sabine Maes) hebben tussen 2020 en nu een aantal reprises gebracht, omdat in 2020 vanwege corona maar een beperkt aantal mensen mocht komen kijken. Ook hebben ze het stuk opnieuw aan middelbare scholen aangeboden, maar geen daarvan reageerde, zelfs niet het Koning Willem II College uit Tilburg, de school waar Helga Deen op zat toen zij in 1943 werd vermoord.
Gelukkig is het stuk, dat ik van harte aanbeveel – want we spreken over een goed gemaakte en even prima geacteerde voorstelling die geen enkele toeschouwer koud laat – nog wel te zien voor niet-middelbare scholieren in Nationaal Monument Kamp Vught, Oisterwijk, Ellecom en Goirle.
Misschien dat het Koning Willem II College zelf bezig is met een theaterstuk naar aanleiding van het dagboek van zijn in de oorlog vermoorde oud-leerlinge?
Theaterportret Helga Deen >
–
Vrijdag 6 maart 2026 > Nationaal Monument Kamp Vught (20:00 uur)
–
Donderdag 12 maart 2026 > Tiliander, Oisterwijk (20:00 uur)
–
Zondag 19 april > Turnhal Avegoor, Eikenstraat 5, Ellecom (Gld) (14:15 uur)
Reserveren via helgadeeninellecom@gmail.com
–
Zondag 3 mei, CC Jan van Besouw, Goirle (14:30 uur)
–
Lees terug op Brabant Cultureel:
Piet van Eijkeren een integer en te onbekend theatermaker
–
Andere columns van JACE op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2026