Steeds meer steden laten hun geschiedenis onderzoeken op sporen van koloniale relaties en slavernij. En die zijn er natuurlijk altijd. Er waren winkels in koloniale waren, er werd tabak gerookt, suiker genuttigd en koffie en thee gedronken. Producten van slavenarbeid in de koloniën. En overal waren er wel rijkelui – vaak bestuurders – met investeringen die winstgevend waren door slavenhandel en slavenarbeid.
In opdracht van de gemeente ’s-Hertogenbosch deden drie onderzoekers van de Radboud Universiteit in Nijmegen onderzoek en daarbij kwamen drie namen bovendrijven. Namen van drie (voormalig) slaafgemaakten die in de stad verbleven: Filippina, Alexander en Constantia. Er waren er meer, maar de levens van dit drietal lopen als een rode draad door het boek dat van dit onderzoek verslag doet.
Doordat ook verder in het boek persoonlijke verhalen worden verteld, maakt dat het verleden levendiger dan alleen lijsten en statistieken zouden doen. Het bleek dat, meer dan in bijvoorbeeld Helmond, Eindhoven en Nijmegen, Bossche bestuurders nogal eens slaafgemaakten bezaten of investeerden in plantages. Ook kwamen (latere) bestuurders uit de koloniën terug met slaven die zij in de stad als ‘vrije’ personen in dienst hielden. Dit was in de Hollandse steden – waar de VOC en WIC zetelden – niet ongewoon, maar in het zuiden wijkt Den Bosch hiermee duidelijk af van de andere steden.
Ook andere relaties
Eén vraag blijft, en niet alleen voor ’s-Hertogenbosch: hoe weten we zeker dat alle personen uit ‘exotische oorden’ die in de achttiende eeuw hier verbleven slaafgemaakt zijn geweest? Voor veel van hen zal dat zo zijn geweest, maar er bestaan tussen mensen ook andere relaties dan meester-slaaf. Ook binnen Europa gaven kooplieden wel eens een zoon mee aan een collega in het buitenland. Die jongen leerde dan de taal en de andere cultuur kennen en dat was uiteraard goed voor de handel. Dergelijke jongens vertrokken waarschijnlijk niet vrijwillig, maar zeker niet als slaafgemaakte. Dergelijke relaties zijn ook in de koloniën denkbaar.
Gratis pdf downloaden
Het boek is informatief, vlot leesbaar, goed geïllustreerd en bovendien als pdf gratis verkrijgbaar. Bovendien wordt het gepresenteerd als een eerste stap in een onderzoeksgebied waar nog veel valt te ontdekken. Geschiedenis is nooit ‘af’ en hopelijk wordt de uitnodiging die daarvan uitgaat opgepakt.
Opvallend is dat in dit boek nergens de naam van Ewald Vanvugt valt. Deze geboren Bosschenaar behoort tot de selecte groep mensen die als eersten de zwarte randen van het koloniale verleden van ons land in de schijnwerpers zette. Hij was weliswaar geen historicus en schreef vaak als activist, maar dat doet niet af aan zijn inzet. (lt)
Dries Lyna, Kim Lempereur & Joris Martens, Vergeten verhalen. Slavernij en de koloniale ketens van ’s-Hertogenbosch. Nijmegen: Radboud University Press 2025, 228 p., ISBN 978-94-6515-157-1.
Gratis download PDF van het boek
Beeldcollage voorpagina > Brabant Cultureel
Lees ook op Brabant Cultureel Ewald van Vugt, propagandist van het zuiver geweten