Cor Unum is een keramisch atelier gevestigd in ’s-Hertogenbosch waar vakmanschap wordt gecombineerd met vormgeving van designers en architecten. Het atelier heeft een idealistische grondslag en er worden ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt opgeleid. Marc Mulders is de eerste autonoom kunstenaar die een werkperiode doorbrengt bij Cor Unum.
Atelierbezoek door Irma van Bommel • Foto’s > Joep Eijkens
Sinds 2013 is Cor Unum gevestigd aan de Vughterstraat in ’s-Hertogenbosch. Achter de brede glazen pui is direct de fraaie winkel met presentatieruimte zichtbaar. Daarachter bevindt zich het atelier waar designers en architecten hun ontwerpen laten uitvoeren. Designers als Maarten Baas en Kiki & Joost keren regelmatig terug. In een kast tegen de wand rechts is een indrukwekkend overzicht te zien van producten die hier de afgelopen zeventig jaar zijn vervaardigd. Naast Maarten Baas en Kiki & Joost passeren bekende namen als Gijs Bakker, Ineke Hans, Floris Hovers, Richard Hutten, Anish Kapoor, Geert Lap, Simone Post, Benno Premsela, Ettore Sottsass en Roderick Vos de revue. En veel producten zijn nog te koop in de winkel. Ook op andere plekken, maar dan staat er meestal niet bij vermeld dat de producten bij Cor Unum zijn uitgevoerd.
Belangrijke aandachtspunten
Cor Unum betekent ‘één van hart’. Samenwerking en een goede sfeer binnen het team zijn dan ook belangrijke aandachtspunten. “Professionals, studenten, mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en vrijwilligers werken samen met ontwerpers”, legt Charlotte (Lotte) Landsheer uit. Sinds 2009 runt zij het atelier dat in 1953 werd opgezet door haar vader Zweitse Landsheer (1928-2010).
Zweitse Landsheer was opgeleid aan de Rietveld Academie en werkte als ontwerper bij de firma Goedewagen in Gouda. In 1956 ging hij twee dagen in de week werken als hoofddocent van de keramiekafdeling van de kunstacademie in Den Bosch. Twee jaar later werd hij benaderd door pastoor Schouten van de parochie Orthen (gemeente ’s-Hertogenbosch), vertelt Lotte. Na de Tweede Wereldoorlog heerste er grote werkeloosheid.
Om mensen aan werk te helpen wilde Schouten in een leegstaand lokaal van een jongensschool een keramiekatelier beginnen als sociale werkvoorziening. Hij zette er een trapdraaischijf neer, een oven en zorgde voor klei. En vroeg Landsheer om advies. Die kwam in de avonduren, na werktijd aan de kunstacademie. De gemeente ’s-Hertogenbosch vroeg hem een bedrijfsplan te schrijven voor een atelier voor gebruiksaardewerk, met als doel zoveel mogelijk mensen aan werk te helpen. De mensen konden intern worden opgeleid. ‘Alles is te leren.’ Die visie, mensen opleiden en uitgaan van wat iemand kan, is nog steeds beleid.
Ieder kan een expertise ontwikkelen
Naar een ontwerptekening wordt in gips een model gemaakt door snijden of draaien. “Voor modelleurs hebben we technische mensen nodig met ruimtelijk inzicht”, legt Lotte Landsheer uit. Van het model wordt een mal gemaakt, de negatieve vorm. Daarna volgen allerlei stappen voor de reproductie, zoals het gieten van klei, de afwerking, het aanbrengen van glazuur, het stapelen in de oven en het bakken. Zo kan ieder onder begeleiding een expertise ontwikkelen.
Zweitse Landsheer, die nog in het westen woonde, werd directeur van Cor Unum en verhuisde met zijn gezin naar Den Bosch. Zijn vrouw was maatschappelijk werkster, maar kwam na haar huwelijk in Noord-Brabant niet meer aan een baan. Zo ging dat eind jaren vijftig. Ze zette zich in voor Cor Unum, werd vertegenwoordiger en ging met de producten naar beurzen.
Lotte Landsheer volgde haar opleiding aan het Mollerinstituut in Tilburg en de Fotovakschool in Arnhem. Van jongs af aan werkte zij veel samen met haar vader in het atelier en sinds 1994 is zij officieel werkzaam voor Cor Unum. Op het hoogtepunt van het bedrijf waren er zeventig mensen in dienst, ook via de sociale werkvoorziening Weenergroep (nu Weener XL). Vanaf 1998 had de landelijke politiek echter minder aandacht voor de sociale werkvoorziening en dreigde Cor Unum te moeten stoppen.
In 2009 werd Cor Unum een stichting en begon Lotte Landsheer opnieuw, in een kleiner atelier. Ze kocht de moedermodellen (waarmee je mallen kunt maken) terug en bouwde het atelier weer op. Er zijn nu twintig mensen in dienst van de stichting of gedetacheerd vanuit Weener XL. Ze neemt orders aan van vormgevers en van bedrijven (bijvoorbeeld relatiegeschenken) die passen bij het team. “Het allerbelangrijkste is dat het hier leuk is.”
Marc Mulders kwam een kijkje nemen
Zo’n tien jaar geleden begon Marc Mulders (1958) met zijn experimenten en werkzaamheden in Glaslab Den Bosch en Kunstregie, aan de overkant van de straat. Op uitnodiging van Landsheer kwam hij een kijkje nemen bij Cor Unum met het idee om daar een werkperiode te beginnen. De plannen waren er, maar het kwam er niet meteen van. In 2023 maakte Mulders al eens twee borden die nu te zien zijn op de bordenwand met het overzicht van zeventig jaar ontwerpers. Pas in 2025 ging hij bij Cor Unum echt aan de slag. Bij het Mondriaan Fonds vroeg hij ten behoeve van Cor Unum een zogenaamde Voucher Ambachten aan, speciaal bedoeld voor beeldend kunstenaars die gebruik willen maken van de expertise van ambachtsbeoefenaars. En die werd toegekend.
Mulders is de eerste autonoom kunstenaar die bij Cor Unum een werkperiode doet. Hij was meteen enthousiast. Hoewel hij geen werk in oplage maakt, heeft hij toch hulp nodig bij het hele proces van kleien tot glazuren en bakken. “Door de samenwerking met het team raakte ik in een flow.” En dat resulteerde in een hoge productie van verschillende reeksen. Hij greep terug op het motief van de geslachte os uit zijn beginperiode als schilder. Nu noemt hij ze Fantastic Beasts. Het motief van het pauwtje van zijn aquarellen zien we terug. En de crucifixen. Verder maakte hij slangen die in hun eigen staart bijten, een eeuwenoud motief dat ‘ouroboros’ wordt genoemd en symbool staat voor de cyclus van het leven. Door er enkele te voorzien van een spiegel werden het ineens gebruiksvoorwerpen.
Hij had nooit gedacht dat hij zich nog eens zou inlaten met het maken van gebruiksvoorwerpen. Maar de metafoor van de spiegel geeft er weer gelaagdheid aan: iemand een spiegel voorhouden. Hij gaf zijn tentoonstelling heel toepasselijk de titel I’ll be your mirror, naar het mooie liedje van de rockband The Velvet Underground, gezongen door Nico.
Het is belangrijk voor beeldend kunstenaars om af en toe te kunnen experimenteren met andere materialen. Dat kan leiden tot nieuw werk. Net als Mulders maakte eerder ook Marc Chagall een nieuwe ontwikkeling naar glas-in-lood ramen. En net als Mulders maakten eerder ook Willem de Kooning, Lucio Fontana en Erik Andriesse een nieuwe ontwikkeling naar keramiek. “Het is bevrijdend om zo bezig te zijn.” Mulders ervaart bij het werken in klei eenzelfde vrijheid en anarchie als bij het schilderen in olieverf. “Ik vind het keramiek-avontuur een hoogtepunt in mijn leven.”
De tentoonstelling ‘I’ll be your mirror’ met keramisch werk van Marc Mulders is tot en met 1 februari 2026 te zien bij Cor Unum.
Ter gelegenheid van Mulders’ werkperiode bij Cor Unum verscheen een gelijknamige boekje met teksten van Charlotte Landsheer en Pim Hoff.
Lees meer afleveringen uit de serie Atelierbezoek op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2025