De Grote Kerk in Breda heeft er tijdelijk een bijzonder praalgraf bij. In de Prinsenkapel staat ‘Le Squelette’, dat op dramatische wijze de ontbinding van het lichaam van René van Chalon verbeeldt. Dit monument vormt het hart van de tentoonstelling ‘René! I’m Still Standing – over liefde en verlies’. Te zien tot en met 1 maart 2026.
door Corien Ligtenberg • fotografie > Aad Hoogendoorn
René van Chalon was de zoon van Hendrik III van Nassau en werd in 1519 in Breda geboren als Renatus/Reinier van Nassau. Hij was stadhouder van Holland, Zeeland, Utrecht, Gelre en Zutphen. Toen hij in 1530 van zijn oom Filibert van Chalon het Zuid-Franse vorstendom Orange erfde, werd hij de allereerste prins van Oranje-Nassau en veranderde hij zijn naam in René van Chalon. In 1544 stierf hij, vijfentwintig jaar jong, op het slagveld van het Franse Saint-Dizier. Hij werd als prins van Oranje opgevolgd door zijn neef Willem.
Uitgestrekt naar de hemel
Zijn lichaam rust in de Prinsenkapel in de Grote Kerk Breda. Zijn hart werd bijgezet in Bar-le-Duc in het Franse departement Meuse. Renées weduwe Anna van Lotharingen liet daar grafmonument maken, een zogenaamde transi-tombe, dat zijn lichaam verbeeldt in staat van ontbinding: een man die zijn hart in zijn linkerhand vasthoudt en uitstrekt naar de hemel, zijn huid in vellen hangend om zijn skelet. Het originele beeld, met de bijnaam ‘Le Squelette’, staat in de kerk Saint-Étienne in Bar-le-Duc. Dat is de plaats waar Anna en René vier jaar eerder trouwden en waar hij dichtbij stierf. Een replica van het monument staat nu in de Grote Kerk, naast het graf waar zijn lichaam rust.
Achter ‘Le Squelette’, dat in de Prinsenkapel alle ruimte krijgt, staat een monumentale spiegel van kunstenaar Laurence Aëgerter, gegraveerd met de inscriptie: Ici mieux qu’en face (‘beter hier dan aan de overzijde’). Die tekst ontleende de kunstenaar aan de naam van een café tegenover een Franse gevangenis. Hier in de majestueuze kerk, waar de spiegel de transi-tombe weerspiegelt, krijgt die naam een heel andere lading. Macaber en mooi tegelijk.
Liefde en verlies
De expositie ‘René! I’m Still Standing’ brengt werk van twaalf kunstenaars uit heden en verleden samen rondom universele thema’s als liefde, verlies, eenzaamheid en kwetsbaarheid. Er is zeer divers werk te zien – historisch, hedendaags, video, foto, textiel en meer – van onder meer Sef Peters, Inez van Lamsweerde en Vinoodh Matadin, Nan Groot Antink en Jan van Scorel.
Rapper en schrijver Pepijn Lanen (artiestennaam Faberyayo en lid van De Jeugd Van Tegenwoordig) heeft als guest-editor bij elk kunstwerk een nummer gekozen dat past bij het gevoel of het verhaal van het werk. De geselecteerde nummers, al even divers als de tentoongestelde werken, zijn samen met Lanens toelichting op zijn keuzes te horen in de bijbehorende muziektour. De idee van de tentoonstelling is om het gesprek te openen over ‘de rol die kunst en muziek kunnen spelen in het omgaan met emoties en hoe ze nieuwe perspectieven en zelfs een uitweg kunnen bieden’.
Rijkdom en kwestbaarheid
Het monumentale interieur van de Grote Kerk lijkt gemaakt voor deze tentoonstelling. Meters hoog en breed trapt de tentoonstelling af met de iconische foto ‘Me Kissing Vinoodh (Passionately)’ uit 1999 door Inez van Lamsweerde en haar geliefde Vinoodh Matadin. Om de pijn van een mogelijk verlies te verbeelden is Matadin uit de foto verwijderd, waardoor Van Lamsweerde alleen achterblijft. Ook het bijna veertig meter lange, kleurrijke wandkleed ‘Epic of the Mind’, een ode aan de rijkdom en kwetsbaarheid van de menselijke geest, krijgt in de kooromgang alle ruimte en komt daardoor goed tot zijn recht.
De indrukwekkende installatie ‘Sunflower to Heaven [52 Apparitions]’ door Victor Sonna heeft het complete koor overgenomen. Het vraagt aandacht voor mentale gezondheid. De reeks van tweeënvijftig geabstraheerde portretten, geborduurd textiel op epoxy, verbeelden de vervormde gedachten die iemand kan hebben. De kleurstelling is geïnspireerd op drie schilderijen van Vincent van Gogh.
Het monumentale wandkleed ‘Tenture des Élements: l’Ether’ door Laurence Aëgerter hangt vanuit het hoogste punt van de kerk hoog boven de bezoekers. Het lijkt eerst heel abstract, een wervelende sterrenhemel. Maar als je langer kijkt, zie je er van alles in: niet alleen wervelingen en abstracties, maar ook een kreeft, een boom, een papegaai. Het verbeeldt het door Aëgerter geïntroduceerde vijfde element, het ongrijpbare ether (na aarde, water, lucht en vuur), als verspreider van licht.
Laat je angsten achter, uit je wensen
Angst en eenzaamheid bezweren zijn thema’s in het werk van kunstenaar Alicia Framis. Met ‘Leave Here Your Fears’, fluorescerende tape op doek, nodigt Framis de bezoeker uit zijn angsten bij het schilderij achter te laten, zodat die ’s nachts niet komen spoken. In haar (letterlijk) veelzijdige, spiegelende sculptuur ‘Leave Here Your Wish’ kan de bezoeker een wens posten.
In de vervreemdende video ‘Pedida de Mano/marriage proposal to an AI’ (2023) vraagt Framis haar AI-man Ailex Sibouwlingen, een interactief hologram, ten huwelijk. Ze heeft een hand ontworpen van epoxy, waarop de hand van Ailex wordt geprojecteerd, zodat ze hem toch kan vasthouden. Ailex is gebaseerd op oude geliefden en vrienden van de kunstenaar. Hun bruiloft vond in 2024 plaats in het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen. De zonnepanelen op haar trouwjurk, voor de gelegenheid ontworpen door Jan Taminiau, wekten de stroom op die nodig was om Ailex tot leven te brengen.
Zwaar te moede
Conceptueel kunstenaar Sef Peeters woonde en werkte een groot deel van zijn leven in Breda. Hij is met drie kunstwerken in de Grote Kerk vertegenwoordigd. De installatie ‘Gestutte Wolk’ is een geschilderde, felblauwe wolk tegen een witte achtergrond, gestut door vier houten palen, alsof het de wolk zwaar te moede is en niet lukt om op eigen kracht in de lucht te blijven.
Het videowerk ‘MAAR WAAR’ ging verloren, maar is ter gelegenheid van deze tentoonstelling gereproduceerd. Het wordt geprojecteerd in een nis aan de noordzijde van de kerk, volgens de traditie de kant van de dood. Omringd door grafmonumenten en een reliëf van het Laatste Oordeel spreekt het voor zich.
Peeters’ ‘Sculpture IV (My Love Shapes Me)’ is een simpel maar treffend gestempeld lettergedicht dat langzaam woorden vormt en eindigt met waar het allemaal om draait: ‘LOVE’.
‘René! I’m Still Standing – over liefde en verlies’, tot en met 1 maart 2026 te zien in de Grote Kerk in Breda. Met werk van Laurence Aëgerter, Nan Groot Antink, Alicia Framis, Inez van Lamsweerde en Vinoodh Matadin, Margit Lukács en Persijn Broersen, Oscar Muñoz, Sef Peeters, Ligier Richier, Jan van Scorel en Victor Sonna.
René! I’m Still Standing | Grote Kerk Breda
Meer over de Grote Kerk Breda op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2025