Van 19 tot 23 november 2025 draaiden negen documentaire natuurfilms in filmtheater Cinecitta in Tilburg. Het was een uitsnede van de elfde editie van het Wildlife Film Festival in Rotterdam en een verlengstuk van het Wageningen Wildlife Film Festival. In de provincies Zuid-Holland, Gelderland en nu ook in Noord-Brabant viel te genieten van adembenemende, blikverruimende natuurfilms.
door Carina van der Walt
In deze bespreking van het Wildlife Film Festival in Tilburg kies ik voor twee films met het thema biodiversiteit en drie films met fauna en gemeenschap als thema.
Een gemeenschap van leven (2025) van regisseur en producent Rik van der Linde is de jongste film op het festival, met biodiversiteit als thema. Deze Nederlandse film is bijzonder educatief van aard. In grote trekken gaat het over de eikenprocessierups en zijn habitat. Eikenprocessierupsen zijn prachtige oranjegouden rupsen met verleidelijk zilverenwit haar. We kennen ze vooral als vervelende beestjes die jeuk veroorzaken wanneer ze met hun brandharen in je kraag vallen. Maar we leren tijdens de film dat die haren pas na de derde vervelling branden. Eikenprocessierupsen lopen als miniatuur olifantjes kop-aan-staart op eikentakken.
De mens als rentmeester
Ecoloog en natuurfilosoof Matthijs Schouten voert het hoogste woord. ‘Het verhaal van eikenprocessierupsen begint bij de eik. Eikenbomen zijn sleutelsoorten in de Nederlandse bossen. Ze verbinden de boven- en onderwereld, de hemel en de aarde. (…) Wat gebeurt er als de onderste laag van de voedselpiramide (met rupsen, spinnen, mieren en lieveheersbeestjes in de eik; cvdw) wegvalt? Het leven kan niet voortgaan!’ Heeft de mens als rentmeester zijn positie op de voedselpiramide misbruikt? Volgens Schouten kan de mens dan liever een paar stapjes terugnemen en beseffen dat hij slechts een sleutelsoort in de natuur is. Een gemeenschap van leven is door Wageningen Universiteit als cursusmateriaal aangekocht. Studenten gaan dit onderwerp ontdekken en onderzoeken. Met deze wereldpremière strekt het filmfestival dus verder dan de merendeels grijze kopjes op de zachte bioscoopfauteuils.
Queer planet (2024) van regisseur en producent Ed Watkins is een productie uit Groot-Brittannië. Met het maken van deze film over queergedrag in het dierenrijk ging Watkins de wereld over: van de Rocky Mountains en Arizona in de VS naar Afrika, naar Japan en naar grote natuurgebieden als de Stille Oceaan. Transseksueel gedrag is gefilmd bij dikhoornschapen, anemoonvissen, pinguïns, leeuwen, giraffen, sneeuwaapjes, flamingo’s, bonoboapen, dolfijnen, zeepaardjes, gevlekte hyena’s, parasolmieren, mollen, schilpaden, hagendissen, schimmels, tijgerslakken en bloemen als van passiefruit. Het aantal soorten is duizelingwekkend.
Waarom heeft Charles Darwin, schrijver van The Origin of Species (1859) queergedrag onder dieren niet gedocumenteerd? Waarom zijn ze zo lang in de kast gebleven? Hij moet het toch hebben waargenomen? Darwin was – volgens de groep vertellers – een oude witte man uit de Victoriaanse tijd. Hij was een kind van zijn tijd. Nooit heeft hij hier over gesproken of geschreven. Of als hij ernaar verwees, was dat op een heel negatieve manier: ‘onnatuurlijk crimineel gedrag’. Prachtige uitspraken in Queer planet waren bijvoorbeeld die over pinguïns – ‘Life is a pool party’ – en over flamingo’s – ‘Love is a summer thing’. Aan het eind is er een samenvatting: ‘De natuur is vol verrassingen in elke habitat. De evolutie schiep queer. Aanvaarding en tolerantie was lange tijd niet beschikbaar voor queers. De natuur is een verlengstuk van jezelf.’ Het verhaal van de genderverandering bij de vader van het anemoonvisweesje (kleine Nemo) is verstommend. Dat neem ik met me mee. Ik verlaat zaal drie met een grote glimlach.
Een prachtige film over schimmels is Follow the rain (2023) van de Australische regisseur en producent Catharine Marciniak. Haar partner, Stephen Axford, is de verteller. Follow the rain beleeft een Nederlandse première. ‘Schimmels zijn overal’, vertelt een vriend. Ik krijgt een lesje biologie. Adri is een IVN-gids. ‘Schimmels ontwikkelen tot paddenstoelen. Dat zijn de vruchtlichamen van schimmels. Mycelium is het schimmelnetwerk onder de grond dat paddenstoelen verbindt.’ Ik ontdek mycelium als veertjesachtige draden. Mijn eerste indruk van Follow the rain is een indrukwekkende oranje paddenstoel met een opwaaiende jurk zoals die van Marilyn Monroe. Strijkers en trommels begeleiden haar op het scherm, maar uiteindelijk steelt zij niet de show.
In 2009 ontdekt Axford piepkleine blauwwitte paddenstoeltjes op Tasmanië. Ze steken net boven de grond uit en hebben op hun hoedjes stekeltjes die gloeien als kristalletjes. Het is een totaal vreemde soort. Axford legt ze voor aan onder andere dr. Tom May in diens laboratorium in Victoria en aan de gepensioneerde Pat Harrison in haar zelf ingerichte garage-laboratorium. Voor iedereen is het nieuw. Het blauwe paddenstoeltje in Follow the rain krijgt een roepnaam: Frosty Blue (Coprinopsis pulchricaerulea). Hij komt ook voor op Lord Howe Eiland – een eiland met een hoogst gevarieerd ecosysteem ten noordoosten van Sydney. Frosty Bleu heeft een donkerroze zusje met hetzelfde DNA! Alleen hun kleur verschilt. Waarom weet nog niemand.
Volgens Axford zijn schimmels, planten en dieren verbonden. De mens (als een organisme in dit verhaal) heeft het vermogen om te vernietigen. Ook wat goed voor ons is. Begrip voor de biodiversiteit van schimmels is essentieel voor onze eigen overleving. De mens als organisme; de mens al sleutelsoort. Deze film echoot de openingsfilm Een gemeenschap van leven. Mens, wees nederiger! Ken je plek.
De twee films met Fauna en Gemeenschap als thema die ik uitkoos, brachten me van mijn stuk. In zowel de Chileense film Her shark story uit 2024 als de Indische film Turtle walker (ook uit 2024) staan diep menselijke verhalen centraal. Verhalen die nauw samenhangen met de natuur.
Her shark story van regisseur Ignatio Walker speelt zich af in het water van de Stille Oceaan en op de Galapagoseilanden en rond het beruchte en levensgevaarlijke Darwin Eiland. Turtle walker van regisseur Taira Malaney speelt zich af in het water voor de Indische zuidwestkust – eerst op een kleine, onbekende eiland en later op de Andamanen en de Nicobaren ten oosten van India in de Golf van Bengalen.
Her shark story is het verhaal van Sophia en ook het verhaal van haar vader Jonathan zonder wie zij een grote deel van haar jeugd moest opgroeien. Als wetenschapper was hij vaak maanden weg voor onderzoek. Een briefje van Sophia waarin ze hem vraagt om niet weer weg te gaan, heeft hij jaren met zich meegedragen. Zij vervreemden van elkaar en ze groeien langzaam weer naar elkaar toe door hun gedeelde onderzoeksbelangstelling: de walvishaai. In drie duiken rond Darwin Eiland voorzien ze samen ruim twaalf walvishaaien van een kleine antenne en sensoren om hun routes te traceren. De onderwaterbeelden zijn adembenemend. De eerste walvishaai die Sophia alleen in de zuidelijke Grote Oceaan labelt, vestigt haar naam als onderzoeker in de plek van haar vader. Dat doet ze op spectaculaire wijze. ‘Sophia is the future of this project’, kondigde pa Jonathan al eerder aan. Her shark story beleeft hier een Europese première.
Turtle Walker is het verhaal van een gevoelige eenling. De vertoning is een Nederlandse première en opent met woorden van Einstein: Be a loner. That gives you time to wander. Precies dat heeft Satish Bhaskar gedaan: wandelen. In totaal 4955 kilometer op verschillende stranden achter zeeschildpadnesten aan. Dat waren fascinerende, soms levensgevaarlijke uitputtingslagen. Drie incidenten beklijven. Wanneer hij na vijf maanden op zijn eerste expeditie beseft dat niemand hem komt ophalen, schrijft hij een briefje aan zijn vrouw Brenda en plaatst dat in een blauwe fles. We kennen het verhaal al. Het loopt uit op niks.
Maar Satish’s tiende fles drijft achthonderd kilometer naar Sri Lanka. Daar pikken vissers de fles uit het water en sturen hem door naar de geadresseerde. Zo wordt Satish toch nog opgehaald van zijn eiland. Indrukwekkend is zijn nachtelijke ontmoeting met een enorme lederschildpad die al brullend en zuchtend haar eieren legt. Dit is gefilmd in zwartwit. Wanneer een tsunami op 26 december 2004 de Andamanen verwoest, is de schildpadwandelaar een gebroken man. Veertien jaar later gaat hij kijken en constateert: ‘Turtles can survive such a drastic attack of their habitat. Turtles are very hardy.’ In 2022 bezocht een nieuwe generatie schilpadwandelaars hem. Zijn onderzoekswerk gaat door.
Turtle walker was de slotfilm van het Wildlife Film Festival in Cinecitta. Het was een bijzonder verrijkende ervaring om deze natuurpracht te beleven. Voor wie er niet bij was, is er nog tot en met 5 december gelegenheid om de films online te bekijken.
Films van het Wildlife Filmfestival terugkijken kan tot en met 5 december 2025 via:
wffr.nl/festival/online/
Losse tickets per film kosten 5 euro, een passe-partout voor alle films kost 25 euro.
De hierboven besproken film Turtle Walker kan niet gestreamd worden.
Trailers van alle vertoonde films zijn te vinden op: https://wffr.nl
Meer over film op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2025