Vincent van Gogh schilderde 140 jaar geleden De Aardappeleters. Een schilderij dat in de ogen van Van Gogh zeer geslaagd was, maar pas na zijn dood kreeg het erkenning als een meesterwerk. Het Noordbrabants Museum in Den Bosch heeft naar aanleiding van de voltooiing van het schilderij in 1885 een expositie opgezet ‘Van Gogh en de aardappel’. Die is te zien tot en met zondag 1 februari.
Van Gogh schilderde de doodgewone aardappel vaak en Het Noordbrabants Museum belicht met de tentoonstelling deze opvallende keuze van de schilder. Van Gogh nam de aardappel – een grillige knol – zelfs als hoofdonderwerp in zijn werk. Dit was in die tijd nieuw en uitzonderlijk. Andere kunstenaars sierden hun stillevens eerder met verleidelijke vruchten zoals glanzende appels, geschilde citroenen of rode bessen.
‘Van Gogh en de aardappel’ is een focustentoonstelling waarvoor Het Noordbrabants Museum, naast haar eigen collectie, de beschikking heeft gekregen over zes bruiklenen van onder andere Museum Boijmans Van Beuningen en het Van Gogh Museum. De bezoekers aan de tentoonstelling krijgen meer zicht op Van Goghs liefde voor alledaagse onderwerpen. En daarnaast biedt ‘Van Gogh en de aardappel’ veel informatie over hét voedsel in de negentiende eeuw dat ook vandaag de dag over de hele wereld vele monden voedt.
Al vroeg in zijn kunstenaarscarrière schilderde Vincent van Gogh (1853-1890) alledaagse voorwerpen, waaronder de aardappel. Het eenvoudige gewas werd voor hem meer dan zomaar een oefenstuk; de aardappel groeide uit tot een symbool voor het boerenleven dat hij wilde verbeelden.
‘Zijn aardappels zijn ‘boerengoud’: eenvoudig, no-nonsense, en ze hebben een duidelijke boodschap. Van Gogh vond diepe betekenis in hoe dicht de mens met de natuur samenleefde op het platteland’ aldus conservator Helewise Berger van Het Noordbrabants Museum.
‘Erpel’ waren belangrijk
Vanaf ongeveer 1850 werden in Brabant steeds meer aardappels verbouwd. Juist in de kleine boerenbedrijven was de ‘erpel’, zoals het in het dialect luidt, belangrijk. Het gewas was relatief gemakkelijk te verbouwen, ook op de schrale gronden in Brabant. Het dagelijkse menu, vooral onder de arme gezinnen en kleine boerenbedrijven in Nederland, bestond in die tijd hoofdzakelijk uit aardappels.
Te zien op de tentoonstelling is het schilderij Kop van een vrouw (Gordina de Groot) uit 1885. Deze boerendochter is ook afgebeeld met haar familie op De Aardappeleters (1885), waarvan een lithografie wordt getoond. Daarnaast worden ook onder andere het Parijse Stilleven met aardappelen (1886) en de waterverftekening Aardappelschillende vrouw (1881) tentoongesteld. De presentatie is ingebed in een onderzoek, uitgevoerd door conservator Helewise Berger en kunstenaar Noortje de Brouwer, naar de aardappel in de 19de eeuw en wordt verrijkt met echte aardappels van oude rassen. (en)
Nog meer Van Gogh
In 2026 presenteert Het Noordbrabants Museum de focustentoonstelling Jan Sluijters in het licht van Van Gogh. In 2027 organiseert het een tentoonstelling over Van Gogh en kunstschilder Suze Robertson, die met haar man Robert Bisschop eind negentiende eeuw enige tijd in Den Bosch woonde en werkte.
Van Gogh Village Museum in Nuenen opent op 27 november 2025 de expositie Van olielamp naar OLED: Licht op de Aardappeleters. Deze expositie komt voort uit een samenwerking tussen het Van Gogh Village Museum en de Technische Universiteit Eindhoven.
Eerder haakte het Vincent van GoghHuis in Zundert al met de expositie PATATE in op 140 jaar De Aardappeleters. Deze expositie eindigt op zondag 2 november 2025.
Bespreking expositie PATATE in Van GoghHuis in Zundert op Brabant Cultureel