Op zaterdag 8 november opent in StadsGalerij Breda een dubbeltentoonstelling waarin de natuur centraal staat. Beeldend kunstenaar Rob Moonen en schrijver A.H.J. Dautzenberg zijn de initiatiefnemers. In de expositie Heilige Heide draait het om de Oude Buisse Heide in Zundert. De muzische natuursonnettencyclus concentreert zich op een deel van nationaal landschap Het Groene Woud dat ligt in de stedendriehoek tussen Eindhoven, ’s-Hertogenbosch en Tilburg.
De ‘moderne’ mens ziet zijn plaats in de wereld graag buiten en liefst boven de natuur, niet als onderdeel daarvan. De gevolgen zijn zichtbaar voor wie het maar wil zien. Al in de zeventiende eeuw waarschuwde de filosoof Baruch Spinoza (1632-1677) hier al voor. Hij beschouwde God en de natuur als één en stelde dat de mens slechts (tijdelijk) onderdeel is van die goddelijke natuur. De mens moet zich daarnaar voegen en niet proberen daar iets aan te veranderen. Dus niet die eenheid breken.
Natuursonnettenkrans
Moonen en Dautzenberg borduren voort op deze gedachte en proberen de mens weer ín de natuur te plaatsen of in elk geval het spanningsveld dat is ontstaan tussen de mens en de natuur te verkennen. En dat in de vorm van een soort spel en juist niet in een moraliserende preek. Daarbij grijpen zij terug op Johan Huizinga (1872-1945) die stelde dat ‘het spel’ een essentiële voorwaarde is om cultuurveranderingen voort te brengen. De ‘homo ludens’, de spelende mens, is de voortbrenger van cultuur.
Het spel van Moonen en Dautzenberg resulteert in de eerste muzische natuursonnettenkrans van Nederland. Een ‘normale’ sonnettenkrans bestaat uit een cyclus van veertien thematisch met elkaar verbonden sonnetten, waarvan de begin- of eindregels samen een vijftiende sonnet vormen, het meestersonnet. De initiatiefnemers schreven in dit geval het meestersonnet en lieten vervolgens verschillende kunstenaars de cyclus elk op hun eigen wijze inkleuren. De deelnemende kunstenaars zijn: Bart de Vrees, Skypunch Collective, Sabina Timmermans, Merijn Bisschops, Inez Wolters, S. Lloyd Trumpstein, Rianne Wilbers, Reinoud van Vught, Frank Crijns (†), Eric van der Westen, Rohiet Tjon Poen Gie, Jenny Ymker en William van der Voort.
Heilige Heide
Voor hun tweede project kozen Moonen en Dautzenberg de Oude Buisse Heide bij Zundert en twee kunstenaars die daarmee zijn verbonden. Vincent van Gogh (1853-1890) woonde tot zijn zeventiende in Zundert en Henriette Roland Holst (1869-1952) had samen met haar man een landgoed op de Oude Buisse Heide. Zowel Van Gogh als Roland Holst hadden een sterke hang naar mystiek en kosmische verbondenheid, naar religieuze passie en overgave. Die hang werd voor beiden het meest bevredigd door de natuur.
Moonen en Dautzenberg vertaalden die hartstocht in twee parallelle dwaaltochten over de Oude Buisse Heide. Daarin resoneren zowel de historie, het karakter als het werk van Van Gogh en Roland Holst, maar het is toch vooral de statige natuur die op de voorgrond staat. Het resultaat zijn twee monumentale projecties met één geluidsspoor. (lt)
De opening vindt plaats op zaterdag 8 november 2025 om 15.00 uur. De tentoonstelling is te bezoeken tot en met 30 november op donderdag tot en met zondag van 13.00 – 17.00 uur. StadsGalerij Breda, Oude Vest 34.
Meer over Anton Dautzenberg op Brabant Cultureel