Schrijver Ton van Reen blijft productief. In zijn nieuwste roman ‘Thuisreis’ laat hij, zoals misschien past bij een oudere romancier, zijn hoofdfiguur terugkijken naar zijn verleden. Met alle vragen en twijfels die daarbij horen.
door Camiel Hamans
Hoe dichter in het zicht van het einde, hoe meer er teruggekeken wordt. Door sommigen om zichzelf te overschreeuwen hoe geweldig ze alles gedaan hebben, maar door het merendeel met de vraag waarom ze welke keuzes gemaakt hebben, of het niet anders gekund had en of er nog wat valt te herstellen. Ton van Reen (Waalwijk 1941), zelf al op een leeftijd dat er meer jaren achter hem dan voor hem liggen, stuurt in zijn nieuwe roman Thuisreis zijn bejaarde hoofdpersoon Thomas Waagmeester terug naar het verleden.
Opgegroeid in de Peel
Waagmeester, een musicoloog die weliswaar een paar componistenbiografieën op zijn naam heeft, was in zijn werkende leven chauffeur en duvelstoejager van zijn inmiddels overleden vrouw, een befaamde klassieke zangeres. Het overlijden van een jeugdvriend, die hij na hun gezamenlijk lager schooltijd nooit meer gezien heeft, maar met wie hij in die kinderjaren samen zoveel van klassieke muziek genoot dat ze in hun schriftjes een encyclopedie van componisten opzetten, brengt hem terug naar het dorp van zijn jeugd. Niet geheel toevallig lijkend op het Peeldorpje waar Van Reen zelf opgroeide.
Een jeugdvriend brengt hem terug naar het dorp van zijn jeugd.
Niet geheel toevallig lijkend op het Peeldorpje waar Van Reen zelf opgroeide.
Die terugkeer confronteert Waagmeester niet alleen met een van Van Reens vaste thema’s – het standsverschil tussen arm en rijk en het daarmee samenhangende verschil in kansen – maar ook met zijn eigen onmacht om de kloof te overbruggen die dit sociale onderscheid geslagen heeft tussen kinderen die in hun dorpsschooljaren nog zij aan zij zaten. Waagmeester legt de schuld bij de anderen, bij de rijken, die het hun kinderen verbieden nog langer met hun arbeidersvriendjes om te gaan. Maar terecht houdt een vroegere vriendin hem voor dat hij zelf berust heeft in het verbod en geen poot uitgestoken heeft contact te houden. Hij zwolg liever in zijn verwijten.
Onuitgesproken homoseksualiteit
Van Reen beperkt zich in Thuisreis echter niet tot zijn bekende afkeer van de maatschappelijk hoger geplaatsten. Dat het tot voor enige decennia zeker binnen de kringen van het dorpspatriciaat nauwelijks mogelijk was uit te komen voor homoseksualiteit, en dat er daarom liever een schijnhuwelijk op na gehouden werd, speelt een even belangrijke rol in het verhaal. Net als de door zijn milieu afgedwongen beroepskeuze van Waagmeesters jeugdvriend. Die had meer nog dan de latere musicoloog een echt muzikaal talent, maar werd door zijn afkomst geprogrammeerd om directeur van het familiebedrijf, een aromafabriek, te worden. Een garantie, zoals Van Reen laat zien, voor ongeluk en mislukking.
De lichtelijk dementerende Waagmeester verdwaalt met enige regelmaat in het bestaan, zoals het heet in de roman.
Bovendien verdwaalt de lichtelijk dementerende Waagmeester met enige regelmaat in het bestaan, zoals het heet in de roman. Beter zou geweest zijn, verdwalen in het verleden. Daar keert hij al dolend en dromend naar terug zonder voor zichzelf bevredigende oplossingen te vinden. Weerwoord moet van andere komen, dames die Waagmeester in een wegrestaurant en een hotel ontmoet, zijn kleinzoon, maar vooral zijn jeugdliefde, die net als de fabrikantenzoon tot een onbereikbaar kaste behoorde, maar met wie Waagmeester toch stiekem de liefde bedreef, totdat zij door haar ouders van hem werd weggehouden en gekoppeld aan de aromahomo.
Opvallend is het dat de schrijver zich volstrekt onverwacht enige malen op onhandige wijze rechtstreeks tot de lezer wendt. Alsof hij met al zijn ervaring nog niet weet hoe je zo’n verhaalsituatie elegant oplost. Heeft Van Reen niet de tijd genomen het verhaal nog eens rustig terug te lezen, of heeft hij haast om in de jaren die hem nog resten het record van honderd boekpublicaties te halen? Maar deze kleine feilen wegen niet op tegen het gewetensonderzoek waartoe Thuisreis de lezer aanzet.
Ton van Reen, Thuisreis. Haarlem, In de Knipscheer 2025, 292 pp. ISBN 978-94-93368-36-1, pb., € 22,00.
Lees meer over Ton van Reen op Brabant Cultureel
Proza van Ton van Reen op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2025