De Dutch Design Week in Eindhoven wordt voor de vijfentwintigste keer georganiseerd. De titel is ‘Past, Present, Possible’ en op tal van plekken zijn toekomstgerichte creaties of oplossingen te zien en projecten die vooral gaan over bewustwording. Nieuwe aandachtspunten zijn: het vrouwelijk perspectief, het visualiseren van data en kunstmatige intelligentie. Een impressie van DDW 2025.
door Irma van Bommel • foto’s > Irma van Bommel, tenzij anders vermeld
Miriam van der Lubbe is een van de organisatoren van de Dutch Design Week (DDW) van het eerst uur. Sinds 2022 is zij het creatieve hoofd van de DDW en op uitnodiging van het Van Abbemuseum richtte zij de tentoonstelling ‘Bridging Minds’ in die ook na afloop van de DDW nog is te zien. Van begin af aan focust het Eindhovens ontwerp op innovatie en duurzaamheid. Ging het de eerste jaren vooral om producten, de laatste jaren is daar het verbeelden van maatschappelijke vraagstukken bijgekomen.
Ontwikkeling van vijfentwintig jaar Eindhovens design
Die ontwikkeling van de afgelopen vijfentwintig jaar zien we terug in de tentoonstelling in het Van Abbemuseum. Met iconen als de sloophouten meubels van Piet Hein Eek, de geprinte stoel van Dirk van der Kooij, het modulaire mobieltje van Dave Hakkens en de ‘Bulletproof Skin’ van Jalila Essaïdi. En ontwerpen als de ‘Sheltersuit’, een slaapzak-jas voor daklozen van Bas Timmer en het Dyslexie Boek van Anne Ligtenberg, bedoeld om te ervaren hoe het is om dyslectisch te zijn.
Het animatiefilmpje ‘Sweetie’ over een virtueel tienjarig Filipijns meisje lijkt recent via AI gegenereerd, maar blijkt in opdracht van Terre des Hommes al in 2013 te zijn gemaakt door reclamebureau Lemz om de aandacht te vestigen op kinderwebcamseks. Met resultaat, want het filmpje lokte daders in de val, mensen zijn gearresteerd en kinderen gered. De film ‘Sweetie’, ‘Sheltersuit’ en ‘Bulletproof Skin’ zijn te zien in de zaal met ‘je veilig voelen’ als onderwerp.
Zeventien doelen van de VN
Interessant is dat de tentoonstelling is gebaseerd op zeventien doelen die de VN heeft geformuleerd om de wereld in 2030 eerlijker, gezonder en duurzamer te maken. Daarmee is inzichtelijk gemaakt dat ontwerpen daarin een rol kan spelen. Interessant is ook dat de gekozen designobjecten en projecten worden getoond samen met kunstwerken uit de collectie van het Van Abbemuseum. Zo is er een filmpje te zien over de performance ‘Rest Energy’ (1980) van Marina Abramovic & Ulay, waarbij de kunstenaars een gespannen boog met pijl in evenwicht houden. Het gaat over wederzijds vertrouwen en is te zien in de zaal die gaat over ‘je verbonden voelen’. In deze zaal is ook het genoemde boek ‘Dyslexie’ te zien.
De curator laat ook een eigen object zien, een houten tafel ontworpen door Van Eijk & Van der Lubbe met een ingewikkeld patroon. Dat blijkt vakkundig uitgevoerd te zijn door houtsnijders in Jepara in Java, Indonesië, die daar wekenlang een goedbetaalde opdracht aan hadden. De tafel is ondergebracht in de zaal met als onderwerp ‘je zelfredzaam voelen’. Achterliggende gedachte is dat je met kleinschalige opdrachten de plaatselijke economie kunt steunen. De tentoonstelling brengt design, innovatie, techniek, ambacht, kunst en vooral bewustwording samen. En dat geldt voor de meeste presentaties van de DDW.
Graduation Show in Microstad
Veel designers die naam hebben gemaakt, volgden hun opleiding aan de Design Academy in Eindhoven. Wat de nieuwe lichting bezighoudt, is te zien op de Graduation Show in het pand dat nu Microstad heet, bij het NS-station. Dat veel studenten zich lieten inspireren door persoonlijke ervaringen of hun eigen achtergrond heeft een meerwaarde. Wat opvalt, zijn de projecten over het welbevinden en over het koloniale verleden.
Sammie van Dok ontwierp wandtapijten voor wachtkamers, om je gedachten even te kunnen verzetten. Ze zijn geweven in het TextielLab in Tilburg. Met een installatie richt Lucie Briand de aandacht op endometriose, een ziektebeeld waarbij baarmoederslijmvlies zich in de buikholte bevindt en dat kan leiden tot chronische pijn. Pas recent is hier in de medische wereld aandacht voor. Eerder voelden vrouwen zich niet gehoord. Phoebe Zoe Ho maakte een installatie met beelden van gelukskatten, gewonde wel te verstaan, om aan te geven dat vooruitgang en kapitalisme in Singapore niet zaligmakend zijn. En Ye Wang maakte een vlieger, symbool van vrijheid, als verbeelding van de wens te ontsnappen aan de prestatiedruk in de Chinese samenleving. Op beeldschermen zijn interviews en een animatiefilm te zien.
Dekoloniaal denken vraagt om bewustwording
Voor dekoloniaal denken is eerst bewustwording nodig. Studenten visualiseerden dat in boeiende presentaties. Met de film ‘Who Stole the Sky?’ die zich afspeelt in Binnen-Mongolië stelt Ze Qiu de mythe ter discussie dat droge gebieden worden veroorzaakt door overbegrazing. Door dit westerse perspectief worden nomadische veehouders belemmerd in hun manier van leven. Tony Tao Li maakte een video-installatie waarvoor hij leden van de Oost-Aziatische diasporagemeenschappen interviewde over zaken als identiteit, thuishoren en tussen twee culturen zitten. Met een multimedia-installatie bracht Sophie Chalmin aan het licht dat Franse militairen in de jaren zestig in het geheim kernproeven uitvoerden in de Algerijnse Sahara, waardoor de plaatselijke bevolking besmet raakte met radioactieve straling.
Het waren Duitse immigranten die in Chili de appeltaart introduceerden. Nu worden appels uit Chili geëxporteerd naar Nederland. Met een installatie brengt Catalina Gómez Alvarez onder de aandacht dat het vestigen van immigranten gepaard ging met onteigening van grond van de oorspronkelijke bewoners, uitbuiting van arbeiders en suprematie van het blanke ras. Discriminatie en vooroordelen in gevangenissen en het Nederlandse migratiebeleid zijn aan de orde van de dag. Dat dit te maken heeft met ons koloniaal verleden maakte Ren Sheikh duidelijk met zijn installatie.
Bovengenoemde studenten gebruiken film of video om hun boodschap te vertellen. Maëlys Venkiah maakte handgeblazen potten van suiker om de koloniale productie van suiker onder de aandacht te brengen. Ache (Charlène) Wang maakte de installatie ‘BLOOMscrolling’ over de geschiedenis van de blauweregen, oorspronkelijk uit China, die in verband gebracht kan worden met exotisme en koloniale botanische tuinen. Zij koos voor een ‘langzame’ vertelling met een gebreide lap die ronddraait. De installatie neemt tevens het scrollen van beeld met mobieltjes op de hak.
Aandacht voor het ambachtelijke
Bij de studenten is ook veel aandacht voor het ambachtelijke. Theun Nouwens wijdde er zelfs een altaar aan. ‘Weet dat geen enkel machine kan evenaren wat leeft in wat gij maakt.’ Jensen Denis maakte een stop-motion film waarvoor hij de pop en alle onderdelen zelf maakte. Net als Ache Wang ageert hij tegen het hectische tempo van sociale media.
Achter ieder mooie creatie zit een verhaal, een bedoeling. Zo maakte Andra Blazge kleding die mensen bewust moet maken van het feit dat de kledingindustrie invloed heeft op het leven in oceanen. Ook Alice Baker vestigt de aandacht op behoud van leven in de zee. Zij doet dat met glaswerken die zijn geïnspireerd op koraal. Een mooie presentatie van haar glaswerk is tevens te zien in de Kazerne.
Ook in de Schellens Fabriek is in de gezamenlijke presentatie van creatieve MBO-opleidingen aandacht voor het ambachtelijke. Benthe van Beerendonk van de opleiding 3D Design van SintLucas in Eindhoven maakte een ontwerp in cortenstaal voor een monument waarbij namen van slachtoffers door lichtval op het gebouw worden geprojecteerd. Ivo Schrama van de opleiding Hout- en Meubilerings College in Rotterdam maakte een serie schoenen (zijn eerste roeping) met als hak houten figuurtjes die de schoenen lijken te torsen. Dat in je hoofd niet alleen creatieve ideeën ontstaan, maar ook duistere gedachten, verwoordde hij met een prachtige tekst met als titel ‘Het zit tussen je oren’.
Een stap verwijderd van dakloosheid
Op het Ketelhuisplein op Strijp S valt een houten huisje op met stapelbedden die worden gebruikt voor de opvang van asielzoekers in Nederland. Om de vluchtelingen toch enige privacy te bieden, werd er met hout en gordijnen een eenvoudige constructie ontworpen, een project van Studio antidote en De Toekomstfabriek. Even verderop in de Matchbox in aanbouw, naast de Trudo Toren, is een project te zien van Springplank, een organisatie in Eindhoven die zich bezig houdt met de opvang van dak- en thuislozen. Met de interactieve ervaring ‘Een stap verwijderd’ worden bezoekers bewust gemaakt van het feit hoe snel je in Nederland tegenwoordig je zekerheden kunt verliezen en dakloos kunt raken.
Het vrouwelijk perspectief
De tentoonstelling Red Box in Area 51, eveneens op Strijp S, besteedt aandacht aan het vrouwelijk perspectief. Dat is nodig omdat veel systemen, met name in de gezondheidszorg, zijn gebaseerd op het perspectief van de man. De gezondheidszorg is voornamelijk gericht op het lichaam van de man. Lange tijd voelden vrouwen zich niet serieus genomen bij specifieke vrouwenklachten. Sammie van Dok maakte een geweven kunstwerk om aandacht te vragen voor endometriose en uiting te geven aan haar jarenlange frustratie zich niet gehoord te voelen. Ook het eerder genoemde project van Design Academy-student Lucie Briand over endometriose gaat over het vrouwelijk perspectief.
Voor vrouwen is er weliswaar decennia geleden een bevolkingsonderzoek voor borstkanker gestart, maar waarom is de ouderwetse, pijnlijke en achterhaalde methode van de mammografie nog steeds in gebruik? Early Warning Scan ontwikkelde een snelle en pijnloze onderzoeksmethode op basis van beweging die ook nog eens makkelijk is te bedienen en af te lezen.
Een van de projecten in de tentoonstelling Manifestations in het Veemgebouw laat ook op indringend wijze het vrouwelijk perspectief zien. Zoë Papaikkonomou, Saskia Bellemans en OneBrokeGirl tonen in een indrukwekkende projectie zakelijke krantenberichten over geweld tegen vrouwen met daaronder telkens een genuanceerde tekst zoals een vrouw het gebeuren en de situatie daaraan voorafgaand zou beschrijven.
Zorgen dat informatie beklijft
Design wordt op vele terreinen ingezet om oplossingen te bieden. Maar nog te vaak blijft het presenteren van vernieuwende projecten steken in informatieborden met gegevens. Om te zorgen dat de informatie beklijft, is het nodig projecten te visualiseren. Floris Schoonderbeek ontwikkelde een natuurvriendelijk landbouwmethode in cirkels, die de bodem niet uitput. Om dat te visualiseren maakte hij een film in samenwerking met Jeffrey van Houten en een wandkleed uitgevoerd door Mila van Lierop. Dit is te zien in de Kazerne.
Studio mo man tai visualiseerde de samenstelling van de Nederlandse bevolking door een bloemenweide waarbij iedere bloemsoort statistisch gezien een bevolkingsgroep vertegenwoordigt. Aan de wand hangen de statistische gegevens, maar de installatie met materiaal dat zorgt voor reflectie, zowel letterlijk als figuurlijk, verbeeldt de schoonheid van onze multiculturele samenleving. Zoiets kun je met alleen data niet overbrengen. Te zien bij Pennings Foundation.
Met een vijf meter hoge robotplant die groeit of krimpt aan de hand van ingevoerde gegevens worden politieke keuzes over biodiversiteit verbeeld. Het project ‘Econario’ van Woven Studio is te zien bij Next Nature in het Evoluon.
Kunstmatige Intelligentie
Zowel MU als Manifestations en Next Nature besteden aandacht aan de verworvenheden van kunstmatige intelligentie. De mogelijkheden lijken eindeloos, maar juist dát is ook beangstigend. MU toont de video ‘Ambiogenesis’ van Joey Holder over een wereld waarin mensen niet meer bestaan. De onderwaterwereld lijkt nu aan zet met kwallen, watervlooien, octopussen en sponzen. Het verhaal is via AI gegenereerd en toont zeedieren die net als mensen kunnen communiceren. De film maakt deel uit van de tentoonstelling ‘Other Intelligences’.
Een interactief programma in de tentoonstelling ‘Digital Futures’ in Next Nature maakt inzichtelijk hoe het internet werkt: over het verspreiden van nepnieuws tegenover de vrijheid van meningsuiting, polariserende algoritmes die ervoor zorgen dat je steeds meer dezelfde soort berichten ontvangt en cookies die een stroom advertenties veroorzaken. Ook bij MU en Manifestations zijn er interactieve programma’s en games waar vooral de jeugd zich op stort, maar waar ook ouderen belangstelling voor tonen.
De DDW is nog te bezoeken tot en met zondag 26 oktober 2025.
Beeld voorpagina > DDW, Max Kneefel
De tentoonstelling ‘Bridging Minds’ in het Van Abbemuseum is nog te zien tot en met 18 januari 2026.
Dutch Design Week in het Van Abbemuseum
De 17 doelen die de VN heeft geformuleerd om de wereld in 2030 eerlijker, gezonder en duurzamer te maken
Lees ook op Brabant Cultureel:
DDW 2024 levert stof tot nadenken op meerdere fronten
© Brabant Cultureel 2025