De vierde editie van het Music Film Festival in Tilburg kende weer een gevarieerd programma met producties over uiteenlopende muziekstijlen. Onze recensent bekeek twee voorstellingen. Een concertfilm van The Beach Boys en een documentaire over BZB, de Band Zonder Banaan uit Volkel. Al meer dan dertig jaar een succes, maar een landelijke doorbraak bleef uit.
door Emmanuel Naaijkens
‘Band zonder Banaan’ is niet direct een naam waarmee je als popgroep de hitlijsten van de popmuziek kunt bestormen. En dat is ook niet gebeurd, want de dj’s in Hilversum vonden dat je een band met zo’n naam niet serieus kon nemen. Waarschijnlijk hadden ze meer kans gehad met een Engels equivalent, ‘Band without Banana’. Want zeg nou zelf, rare Engelse namen genoeg in de popmuziek: de Politie, Kevers, Rollende Stenen, Moeders van de Uitvinding, Achterbankliefhebbers, TV op de Radio, Lelijk.
De anekdote over Hilversum komt langs in ‘Echte Vrienden’, een documentaire over een stel jongens uit Volkel die in 1992 op hun middelbare school spontaan een popgroep oprichten. Niet wetend dat zij later zullen uitgroeien tot een populaire live-band, noemen ze zichzelf ‘Band zonder Banaan’. De afkorting BZB (vergelijk met BZN, Band Zonder Naam) wordt pas later gangbaar. Muzikaal zijn ze lastig in een hokje te passen. Misschien zijn ze nog het best te vergelijken met Normaal van Bennie Jolink. Ruige muziek, Nederlandse teksten. En vooral veel theatraal spektakel op het podium, rare fratsen, stagediven in het publiek.
Optredens op grote festivals
De dan nog jonge muzikanten maken snel furore en eind jaren negentig staan ze voor duizenden fans op grote festivals als Paaspop, Pinkpop, en Lowlands en later meermaals op Zwarte Cross. Hun leven is ineens als een spannend jongensboek. De populariteit van BZB bij de liveoptredens kent geen grenzen en een landelijke doorbraak lijkt ophanden. Maar bij de radiostations blijven de deuren potdicht.
Het gevolg is paradoxaal. BZB heeft een grote schare oude én jonge fans, maar geniet buiten het live-circuit nauwelijks naam. ‘We bleven als het ware onder de radar’, zegt Dick van der Wijst, drummer en officieus de leider van de band. Anders gezegd, niet beroemd wel bekend. Achteraf zijn ze er ook niet echt rouwig om dat hun grote doorbraak er nooit is gekomen. Wat heb je eraan als je voortdurend op straat wordt herkend? En bovendien is het de vraag of BZB nog zou hebben bestaan. Want hoeveel muziekgroepen zijn niet door ruzie uit elkaar gevallen doordat ze de roem niet konden dragen?
Verscheidenheid aan films
‘Echte Vrienden’ is een van producties die te zien waren op het vierde Music Film Festival (MFF) tijdens het weekend van 21 en 22 september 2025 op vier locaties in Tilburg. De documentaire gaf een klein Brabants tintje aan het festival dat zoals voorgaand jaar een grote verscheidenheid kende van films uit binnen- en buitenland. ‘Echte Vrienden’ is gemaakt door de Udense regisseur Wouter Habraken. Het is zijn eerste documentaire, want tot nu toe maakte hij vooral films in opdracht van bedrijven en instellingen.
Habraken nam de hechte onderlinge, bijna familiaire band tussen de muzikanten als leidraad voor zijn documentaire. De interviews en de beelden van de groepsleden backstage illustreren overtuigend dat zoiets vrij uitzonderlijk is in de popwereld, maar niet onmogelijk. Het is in ieder geval de verklaring van het feit dat BZB nog altijd, zij het minder frequent, op het podium staat. Gemixed met korrelige beelden van hun eerste optredens, maakt dat ‘Echte Vrienden’ een verdienstelijk portret van de ontwikkeling van een band gedurende dertig jaar.
Toch had er meer in gezeten. Want de kijker komt nauwelijks iets te weten over de muziek als zodanig. Over keuze van BZB voor hun maffe, ontregelende, en snoeiharde optredens. Wie of wat zijn hun inspiratiebronnen? Hebben ze maatschappelijk engagement? Waarom draagt de drummer tijdens optredens een rok? En zijn er echt nooit knallende onderlinge ruzies geweest, zoals de film lijkt te suggereren? (Jawel, erkende Dick van Wijst na afloop in een nagesprek met voormalig NOS-verslaggever Theo Verbrugge).
Prachtige concertfilm over The Beach Boys
Van een heel ander kaliber op het Music Film Festival was een film over The Beach Boys. Geen documentaire maar een prachtige, sfeervolle registratie van hun concert in 1980 op het Knebworth Festival in Engeland, al viel de beeldkwaliteit wat tegen. Achteraf gezien een legendarisch concert, omdat het een van de laatste keren was dat de groep in oorspronkelijke samenstelling op het podium stond. Dus inclusief de in juni van dit jaar overleden Brian Wilson, het muzikale brein van evergreens als ‘Good Vibrations’ en ‘God Only Knows’.
Wilson kampte in zijn leven met diepe mentale inzinkingen en had een hekel aan liveoptredens. Bijzonder dus dat hij erbij was in 1980, al zat hij stoïcijns achter de piano. Pas in 2005 is een psychiatrische stoornis bij hem vastgesteld, waarna een behandeling kon volgen. Persoonlijk was ik nooit zo’n fan van de Beach Boys, hun ‘surfpop’ klonk mij allemaal te glad. In de tijd van hun grote successen luisterde ik naar Frank Zappa en Soft Machine. Mijn waardering veranderde vorig jaar door ‘Long Promised Road’. Een boeiende documentaire over Brian Wilson, uitgezonden door het tv-programma Het Uur van de Wolf. Daarin gaat het ook over de complexiteit van de nummers die Brian Wilson schreef en die niet onderdeed voor de eveneens geniale composities van Frank Zappa. Deze documentaire had op het MFF niet misstaan.
Aardig element in de formule van het MFF zijn de voor- of nagesprekken. Zo waren Peter Tetteroo en John Wildens uitgenodigd om het ongelooflijke verhaal te vertellen van de elpee die The Beach Boys in de jaren zeventig opnamen in een voormalige kippenschuur in een dorp in de buurt van Amsterdam. Zij schreven er een boek over ‘The Beach Boys in Holland’.
Lees meer over eerdere edities van het Music Film Festival op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2025