Op 16 september ontving Madeleine Matzer de Cultuurprijs 2025 van het Cultuurfonds Noord-Brabant. De feestelijke uitreiking vond plaats in de Verkadefabriek te ’s-Hertogenbosch na afloop van de voorstelling ‘Broos’, een van haar vele artistieke geesteskinderen. Lovend waren de woorden van juryvoorzitter Machteld Postma en Commissaris van de Koning Ina Adema, die de prijs uitreikte.
door Henk Naaijkens • Fotografie > Angeline Swinkels
Madeleine Matzer had zich als artistiek leider al teruggetrokken in de coulissen. Maar het bleek te vroeg om zich te onttrekken aan de publieke belangstelling, want de kers op de taart lag nog in het verschiet. Madeleine Matzer moest nog een keer in het voetlicht om de zalvingen over haar carrière en de daaraan verbonden Cultuurprijs van het Cultuurfonds Noord-Brabant in ontvangst te nemen. Deze prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een persoon of organisatie die zich op een bijzondere wijze verdienstelijk heeft gemaakt voor de cultuur en/of natuur in Noord-Brabant.
Theater als vanzelfsprekendheid
“Theater als vast en volwaardig onderdeel van ons dagelijks bestaan, aan dat ideaal heeft Madeleine Matzer haar leven lang gestalte gegeven”, aldus juryvoorzitter Machteld Postma. “Ze toont de mens zonder masker, niet uitgeserveerd in tekst, maar tussen de regels door. Theater als vanzelfsprekendheid, als zuurstof, als noodzaak om overeind te blijven in een samenleving op drift. In vele voorstellingen heeft Madeleine Matzer verschillende thema’s van alle tijden gedeeld, bevraagd en verkend met haar publiek. Altijd wist zij de kern kristalhelder te raken en zo de bezoekers tot reflectie aan te zetten. Madeleine Matzer is de Grande Dame van het Brabants toneel, die barrières heeft geslecht en het theater bereikbaar heeft gemaakt voor iedereen.”
Het juryrapport is lovend over de manier waarop Matzer het theater naar de mensen bracht. “Haar werk draagt een herkenbare signatuur: gelaagd, transparant en actueel theater dat poëtisch en oprecht is. Het stelt vragen die onder je huid kruipen: hoe ga je om met schuld en met kwetsbaarheid. Bij wie ligt de verantwoordelijkheid, bij jou of de ander? Hoe zorg je ervoor dat je jezelf niet kwijtraakt in de zorg voor de ander?” En in de laudatio van de jury: “Madeleine Matzer toont de mens zonder masker: oordeelsvrij, vol compassie. Wie eenmaal een voorstelling van haar heeft gezien, is daarvan blijvend vervuld.”
Altijd op zoek naar de dialoog
Met de Verkadefabriek als thuisbasis maakte Matzer met haar gezelschap in het hele land theater over de kern van ons bestaan. Haar voorstellingen gaan over thema’s als eenzaamheid, schuldgevoel, identiteit en verbinding en zoeken altijd de dialoog met het publiek. Het gezelschap treedt ook steeds vaker buiten de muren van het theater en komt naar de mensen toe. Ze weet altijd nieuwe contexten te vinden waarin de kracht van samenkomst, van hart tot hart, voelbaar wordt. Zo bracht zij de verbeelding midden in de samenleving.
Madeleine Matzer krijgt de cultuurprijs prijs niet alleen als bekroning van een indrukwekkende carrière, maar ook als een erkenning van de maatschappelijke betekenis van haar werk. Dat benadrukte de Commissaris van de Koning Ina Adema in haar toespraak die voorafging aan de uitreiking. “Jouw werk is meer dan een kunstvorm, het is een werk van zorg, van gemeenschapszin, van passie en van visie. Je laat ons de mens zien zonder masker, in de stilte, in de blik, in hun kwetsbaarheid. Juist daardoor zijn jouw personages spiegels van onze ziel. Je hebt het theater bovendien verder gebracht dan deze muren, naar raadszalen en ziekenhuizen, naar scholen en buurthuizen, naar plekken waar mensen elkaar weten te vinden of juist dreigen kwijt te raken.”
Verrijking van ons allemaal
“De impact van jouw werk en de inspiratie die het oproept, vormen een verrijking van ons allemaal, jouw theater is een rode loper naar de ander. Je zet je toneel in als metafoor voor medemenselijkheid en dat is van onschatbare waarde. Zeker in een tijd waarin mensen soms gevangen raken in hun eigen perspectief. Jouw werk helpt ons om elkaar beter te begrijpen. Jouw werk is helend en vormend. Je leert mensen anders kijken, opnieuw te luisteren en beter te zien.”
“Daarnaast heb je laten zien waar ondernemerschap en autonomie je kunnen brengen. Daarom is het meer dan terecht dat jij vandaag de Cultuurprijs van het Cultuurfonds Noord-Brabant ontvangt.” Adema haalde een uitspraak aan van de dichter Rilke: ‘Kunst is niet om te troosten, kunst is om te veranderen.’ “En dat is wat jij gedaan hebt Madeleine, jij hebt ons veranderd! Dank voor je moed, je visie en je passie voor je prachtige oeuvre.”
“Alles wat ik te zeggen heb, zeg ik eigenlijk met mijn voorstellingen die ik altijd met veel liefde en alles wat ik in me heb, heb geschreven en gemaakt”, zei Madeleine Matzer in haar dankwoord. “Toen ik in april afscheid nam van Matzer Theaterproducties heb ik benoemd dat theater een ‘Gesamtkunstwerk’ is en heb ik alle mensen bedankt met wie ik heb mogen werken. Ik wil er twee groepen uitlichten zonder welke ik alles wat ik heb mogen maken niet had kunnen maken.”
Kunst verbindt gedachten, emoties, mensen
In een documentaire die ze onlangs zag, ontdekte Matzer een metafoor die voor haar uitdrukt wat kunst voor haar betekent. “Onzichtbaar onder onze voeten bevindt zich het mycelium dat alles verbindt. Soms vormt het paddenstoelen, de ene voedend, de andere giftig, soms verruimend, genezend of gewoon mooi en kleurrijk. Dat mycelium is onmisbaar in de kringloop, het is een netwerk waarmee alle bomen met elkaar communiceren, een soort wood-wide web. Dat vind ik fascinerend! Kunst is voor mij het mycelium van de geestelijke wereld, vaak onzichtbaar.”
“Maar altijd verbindt het gedachten, ideeën, emoties, mensen. Het communiceert, verzacht, verbindt en prikkelt, is visionair, spiegelend, geestverruimend en magisch. Kunst vormt paddenstoelen die vaak het onzichtbare zichtbaar maken en invoelbaar. Kunst is even onmisbaar voor een beschaving als het mycelium voor de aarde. Het raakt ieder van ons op een andere manier, is individueel en tegelijk universeel. Omdat we op gevoelsniveau vaak veel meer op elkaar lijken dan van elkaar verschillen.”
“Dank aan het Cultuurfonds Noord-Brabant en alle fondsen die in kunst investeren. Want fondsen maken kunst mogelijk en zichtbaar. Kunst is weer belangrijker dan ooit. Het helpt ons, troost ons en geeft ons nieuwe perspectieven. Dat jullie als fonds dit belang weten en steunen is van levensbelang. Jullie steun helpt om noodzakelijke tegengeluiden te geven, dwarse meningen, denken in oplossingen en nieuwe kijk in een samenleving waarin we collectief steeds meer een kant opgeduwd lijken te worden die we soms niet lijken te kunnen stoppen. Een citaat van Jozef van den Berg: ‘De grootste, moeilijkste afstand die een mens kan afleggen is in feite de kleinste: zo’n twintig à dertig centimeter van het hoofd naar het hart.’ Dank voor het helpen openen van al die harten!”
Zonder publiek geen theater
“En dan de tweede groep: jullie allen, het publiek. Zonder publiek geen theater. Jullie rol is net zo belangrijk als die van de acteurs. Jullie zijn aanwezig, leven mee, ademen mee, stellen je open, geven woordeloos feedback, communiceren en maken de cirkel rond. Jullie resoneren, identificeren en laten dat wat getoond wordt zichzelf ontstijgen. En delen in het nagesprek je verhaal. Grote dank daarvoor!”
“De prijs ga ik gebruiken om verder te kunnen groeien. Eerst ondergronds, totdat de vrucht ervan zich zal tonen.”
Meer over (Madeleine) Matzer op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2025