column door JACE van de Ven • fotografie > Chris Oomes
Taal is ontoereikend. We hebben beelden nodig om te weten hoe iets wat er niet meer is er ook alweer uitzag. Anders maakt elk menselijk individu met behulp van zijn fantasie eigen beelden bij de woorden die proberen te beschrijven wat er eens was. En die beelden zijn zo goed als zeker heel anders dan de werkelijkheid ooit is geweest. Maar ook als we exact de beelden krijgen getoond van een situatie die ooit bestond, ervaren we de werkelijkheid niet. We weten niet welke geluiden erbij hoorden, hoe het er rook. Of alles vreedzaam was. Of dat er juist, zoals sinds die oranje redneck aan de macht is, een allesoverheersend gevoel van dreiging in de lucht hing.
Om een beeld van vroeger echt te kunnen zien, moeten we er al onze zintuigen op los kunnen laten. En daarnaast nog ons verstand. En zelfs dan zal niet iedereen eenzelfde beeld hetzelfde ervaren, want naast dat alles bestaat ook nog ieders eigen karakter en stemming en noem nog maar enkele van die onmogelijk exact te beschrijven zaken op, de persoonlijke gekleurde herinnering bijvoorbeeld, de nostalgie.
Dat alles bedacht ik, toen ik op verzoek van fotograaf Chris Oomes de teksten doorkeek in een fotoboek dat binnenkort verschijnt. Tilburg Nostalgie heet het, met tussen haakjes daarachter ‘(is niet zwart wit)’. Mij leek die toevoeging overbodig, omdat nostalgie nóóit zwartwit kan zijn. Het is altijd een persoonlijk ingekleurde herinnering. Dat blijkt ook uit de quotes in dit nieuwe fotoboek van Oomes. Hij vroeg tientallen personen om hun definitie van het begrip nostalgie te geven. Als een van die personen omschreef ik het begrip als: ‘Nostalgie is iemands persoonlijk verleden gebakken in honing en room en vaak opgediend met een scheut(je) alcohol.’
Dat een nostalgisch gevoel gekleurd en niet eerlijk is, lijkt mij een noodzakelijk element in de definitie van het begrip. Beeldend kunstenaar Tine van de Weyer spreekt in haar bijdrage zelfs van ‘kitsch en de idealisering van een herinnerde wereld’ en haar collega Ivo van Leeuwen schuift een eventuele werkelijkheid nog verder aan de kant met de vaststelling ‘Nostalgie is achterhaald verlangen’. Ja, er zijn natuurlijk ook nog allerlei Freudiaanse invalshoeken mogelijk bij het begrip nostalgie.
Fotograaf Chris Oomes zoekt in het nu wat ooit nostalgie zal opwekken
Met betrekking tot de foto’s die Chris Oomes toont in Tilburg Nostalgie, is de definitie van de oud-wethouder cultuur van Tilburg, Marcelle Hendrickx, misschien het meest bruikbaar. Zij zegt: ‘Nostalgie is voor mij dat ene moment dat al je zintuigen je terugbrengen naar een moment dat op de een of andere manier belangrijk was. En bijzonder daarbij is dat het juist de kleine momenten zijn die groots blijken te zijn.’ Want dat is nou juist wat Chris Oomes doet in zijn foto’s, kleine momenten groots maken.
Oomes zoekt in het nu wat ooit nostalgie zal gaan opwekken. Zijn foto’s zijn net als zijn twee eerdere fotoboeken over Tilburg Zwart Wit (2022) en Tilburg Wit Zwart (2023) een verzameling momenten uit onze tijd die tot niets zouden zijn vervaagd als iemand ze niet belangrijk genoeg had gevonden om ze vast te leggen en te tonen. Ooit zal een kijker, mogelijk geraakt door een klein detail op een foto, nostalgisch peinzen over iets wat hij zelf beleefde. ‘Nostalgie wordt getriggerd door nú!’ schrijft Oomes in zijn voorwoord. Of zoals dichter Hans d’Olivat het zegt in een van de quotes: ‘Nos-tal-gie: nu je best doen, omdat later vroeger alles beter was.’
Maar even terug naar waar we dit stukje mee begonnen: wat brengt een moment dat voor altijd voorbij is, het dichtst terug bij de werkelijkheid, beeld of tekst? Ik merk dat ik door de tekst in Tilburg Nostalgie te wikken en te wegen, zoals mij gevraagd was, te weinig naar de foto’s kijk. En terwijl ik dat besef, dringt het tot me door, dat dat bij mij altijd zo is. Lees ik een artikel met een foto, ik zal altijd naar het onderschrift zoeken, terwijl dat meestal niks toevoegt. Je hebt tekstmensen en beeldmensen en kennelijk ben ik een tekstmens. (Column loopt door na de foto’s)
Ondanks dat heb ik wel eens van lezers te horen gekregen, als ik vroeger een recensie over een expositie had geschreven in het Brabants Dagblad, dat ze vonden dat ik zo goed kon kijken. Ik weet daarentegen zeker dat ik maar een middelmatig kijker ben. Maar wordt het je taak een beeld te beschrijven, dan ga je automatisch beter kijken. Natekenen of beschrijven zijn twee nuttige opstapjes om beter te leren kijken. Naast allerlei andere behartigenswaardige tips, pikte ik dat ooit op uit het boek Goed kijken begint met negeren van Wieteke van Zeil, een aanrader voor iedereen.
Dat is wat Chris Oomes doet in zijn foto’s, kleine momenten groots maken
Kijken is een vak en een van de belangrijkste pijlers waarop elke creatieve verbeelding is gebouwd. Zo is het ook met Chris Oomes, hij loopt door zijn eigen leefomgeving – toevallig dezelfde als de mijne – en kijkt naar wat er daar gebeurt. Dat documenteert hij met een beeld en ook nog een praatje met de mensen die in zijn foto’s figureren. En omdat mensen, zoals gezegd, slordig naar hun leefomgeving kijken, zo lang ze die niet beschrijven, tekenen of fotograferen, maakt Oomes voor hen dingen zichtbaar die er weliswaar altijd al waren, maar die zij nooit zagen. Dat doet hij op poëtische wijze, graag met lange schaduwen of andere accenten als sneeuw of spiegelingen van de werkelijkheid in glas.
Wat je ook van Oomes’ werk vindt – ik ben geen fotografiekenner en wil me geen waardeoordeel aanmeten – alleen al door mensen van nu in hun leefomgeving van nu vast te leggen, is hij van belang, temeer daar alles verandert waar je bij staat. Al ben je maar een week met vakantie weggeweest, er is alweer iets veranderd als je terugkomt. Nog nooit zoveel aanleiding tot nostalgisch overpeinzen dan juist in onze tijd. Om Hans d’Olivat te parafraseren, Chris Oomes doet nu zijn best, omdat later vroeger alles beter was. Hij is een fotograaf zoals elke stad zich die zou wensen.
Fotobijschriften van Chris Oomes (van onder naar boven) > Ode aan Edward Hopper • Winkelleegstand Heuvelstraat > Geest verlaat begraafplaats > Broeder in de Nieuwlandstraat > Sloopwerk Piusstaete • Oud bewoners kijken toe > Hommage à Brassai • Rue du Nord.
Meer columns van Jace van de Ven op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2025