Op donderdag 7 augustus 2025 is in zijn woonplaats Teteringen onverwachts Harry van Boxtel overleden. In kleine kring genoot hij bekendheid en waardering als auteur en als beschouwer van hedendaagse beeldende kunst van veelal Brabantse kunstenaars. In mijn eigen nog kleinere kringetje gaat hij de herinnering in als een van mijn beste vrienden.
door Ed Schilders
Harry werd in 1952 geboren in de Korenbloemstraat in Tilburg. Hij studeerde filosofie aan de Universiteit van Nijmegen, en architectuur aan de Technische Hogeschool in Eindhoven. In beide richtingen studeerde hij af, en hij mocht zijn naam dus laten voorafgaan door ‘Ing.’ en ‘Drs.’, iets wat hij, bescheiden als hij was, nooit heeft gedaan. Op beide vakgebieden is hij ook nooit werkzaam geweest, maar ik denk graag dat de filosoof herkenbaar is in Harry’s beschouwende stijl, en de architectuur in de constructie van zijn boeken.
Bevlogen docent
Zijn ware interesses ging hij realiseren in de richting van de beeldende kunst en de literatuur. Gedurende vele jaren was hij leidinggevende en een bevlogen docent aan de Academie voor beeldende kunst St. Joost in Breda. Het eerste wat Harry de aankomende beeldende kunstenaars op het hart drukte, was dat ze niet alleen veel en langdurig naar kunstwerken moesten kijken, maar ook veel en langdurig in boekwerken moesten lezen. En hij leerde hun hoe ze dat moesten doen.
De waarachtige carrière van Harry is echter grilliger en eigenzinniger. Onze kennismaking kwam tot stand nadat ik in de Volkskrant zijn boek Naar de ziel van de fles (1988) had besproken, een bijzondere beschouwing over de rol van de papegaai in het leven en het werk van beeldend kunstenaar en dichter – daar is die combinatie weer – Marcel Broodthaers. Harry’s vermogen om gewone dingen op een bijzondere manier te benaderen vond ik zeer herkenbaar.
Harry woonde in het huisje van Descartes
Soms leidde dat tot een onverwachte samenwerking, zoals toen Harry schreef over Broodthaers, die zijn eerste ballonvaart maakte. Door de weersomstandigheden dwaalde de ballon af richting Tilburg. Dat maakte me nieuwsgierig en na enig onderzoek kon ik melden dat die ballon een noodlanding had gemaakt op ongeveer tweehonderd meter afstand van het woonhuis van mijn oma in Berkel-Enschot. Dat stemde Harry bijna tot evenveel vreugde als het moment waarop hij ontdekte dat hij in Breda in het huisje woonde waar in de zeventiende eeuw ook de filosoof Descartes had gewoond.
Over zijn herinneringen aan zijn jeugdjaren in Tilburg schreef Harry De ochtendridders van de Korenbloemstraat (2013) en Liederen van onschuld en onbehagen (zonder jaar), beide met een zeer ontwapenende, poëtische kwaliteit. Daarnaast schreef hij veel begeleidende teksten voor catalogi en uitgaven van beeldend kunstenaars. In 2002 was hij mede-initiator en -organisator van de manifestatie Breda 750. De neerslag daarvan is vastgelegd in het tweedelige Over helden, schurken en Hadewych (2002), vol met lichtvoetige maar degelijke essays over de geschiedenis van de stad, beeldende kunst in de openbare ruimte en literatuur.
De papegaai heeft zijn leven gevoed
Er zijn echter twee bronnen die hem zijn hele schrijversleven hebben gevoed: de papegaai, en het werk van zijn boezemvriend, de Bossche graficus en schilder Jan de Bie.
Ik noem hier slechts in kort bestek enige van Harry’s papegaaientitels, gepubliceerd onder het imprint ‘Het papegaaienmuseum’, uitgegeven door Papieren Tijger in Breda. De blauwe papegaai van Yves Klein (1983); De vuilnisbak van een overleden papegaaien-preparateur nadat de dochters geweest zijn (1983); Papegaaien met bekende gezichten: dl. 1 (1993).
Dat papieren ‘Papegaaienmuseum’ moest maar eens een digitaal vervolg krijgen, dacht ik. En zo kon het gebeuren dat onder Harry’s begeleiding op de door mij geredigeerde website CuBra dat museum gerealiseerd werd. Harry leverde honderden citaten; aan mij de nederige taak ze te ordenen. Helaas is CuBra vanaf 2024 niet meer on line.
Beide grootvaders waren duivenmelkers
Behalve papegaaien hadden ook duiven Harry’s aandacht. Dat thema is terug te voeren op zijn jeugd in de Korenbloemstraat, waar beide grootvaders duivenmelkers waren. Vele jaren later leidden die herinneringen tot Papieren en notulen van de Asgrauwe (2006). Harry vermomt zich daarin als de secretaris van een club van duivenmelkers, en de lezer is getuige van de vele wederwaardigheden die met dat gemelk samenhangen. Maar ook de kijker, want de tekst is ook opgenomen in de vorm van een door Jan de Bie geaquarelleerde versie. Jan en Harry hebben zeer vaak samengewerkt, en in 2014 was Harry gastcurator van het Breda’s Museum met een tentoonstelling van Jan onder de titel ‘Boekenlandschappen’.
Harry was een bescheiden man. Hij zocht nooit de aandacht van de pers of de boekbesprekers. Hij keek en hij schreef, en verder zag hij wel, ook als hij wist dat zijn onderwerp door zijn eigenzinnige benadering weinig of geen kans maakte op een gedrukte uitgave. Dat was bijvoorbeeld het geval met een lijvige manuscript over de perikelen rond de papegaaien van de dichter Heinrich Heine en diens echtgenote, met als centrale vraag of Heinrich de geliefde papegaai van mevrouw Heine heeft vergiftigd of niet.
Een bibliomane thriller
De kwestie en de speculaties daarover komen voor in tientallen levensbeschrijvingen van Heine, en Harry las ze allemaal. Het resultaat is een bibliomane thriller en misschien het beste bewijs van de eigenzinnigheid en volharding waarmee hij altijd te werk ging. ‘Misschien’, want Harry’s verzameling van alle geluiden die papegaaien maken, zoals opgetekend door wetenschappers, die gooit in dat opzicht ook hoge ogen, en is verschenen in een beperkte oplage.
Zijn laatste publicatie verscheen bij De Brandon Pers in Tilburg. Jan van Eyck en de Van der Paele-papegaai (2020), over het befaamde schilderij met Maria, het kindje Jezus en een papegaai. Dat is het beeld. Harry leefde zich in en laat Van Eyck en opdrachtgever Van der Paele uitvoerig aan het woord over de totstandkoming.
Op 16 augustus wordt in Breda afscheid genomen van Harry. Voor zover ik nu weet, laat hij behalve zijn geliefden en vrienden ten minste ook één onvoltooid en lijvig manuscript na. Ik hoop het ooit te mogen lezen.
Lees ook op Brabant Cultureel ‘Harry van Boxtel, de papegaaien en het bestaan’
Beeld voorpagina: foto van Harry op bovengenoemde PARK-avond. Fotograaf onbekend, beeldbewerking > Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2025
Allerlaatste publicatie: ‘Het meisje met de parel’, in: ‘De Fabriek HBBGVB’, Unilab, 2025. Over Johannes Vermeer’s dochter (het meisje met de parel) die mogelijk omstreeks 1681 en 1648 in Breda heeft rondgelopen.
Verdorie Ed, wat een mooie beschouwing heb je geschreven over Harry van Boxtel. Ik heb Harry gekend in mijn studententijd, een eeuwigheid geleden, dus vóór de periode die jij beschrijft. Graag wil ik een kleine prequel toevoegen aan je artikel.
Harry en ik studeerden aan de TU-Eindhoven en hadden het vermetele plan opgevat om met een gezamenlijk afstudeerproject de ingenieurstitel in de wacht te slepen. Gelukt! Veel van de eigenschappen en focussen die jij beschrijft waren ook toen al bij Harry aanwezig, zij het minder in graniet gebeiteld. Zijn belangstelling voor de wereld van de papagaai verkeerde toen in een beginfase maar toch werden de plannen voor een toekomstig Papagaaienmuseum al bekokstoofd. Harry identificeerde zich graag met schrijvers en kunstenaars, en dan niet conform de mode van de dag, maar met de klassieke groten der aarde, Petrarca, Dante, Isaak Babel en zo, die hij graag met de nodige humor en dubbelzinnigheid citeerde.
Zijn eigen kunstuitingen in die tijd waren vooral etsen met de droge naald, daar moet ergens nog een flinke stapel van liggen. De afbeeldingen deden mij, geen kenner, denken aan de taferelen van Jeroen Bosch, raadselachtig, soms duister, altijd rijk aan details. Hij drukte op zijn eigen etspers in zijn kelder. Als iemand hem vroeg naar de diepere betekenis van zijn werk dan was het vaste antwoord: “dat zoeken de kunsthistorici maar uit!” Ook dit weer uitgesproken met een knipoog. De kunststroming die destijds zeer in zijn belangstelling stond was het Dadaïsme, dat is vast en zeker. En natuurlijk Les poètes maudits, Paul Verlaine, Charles Baudelaire, Arthur Rimbaud, Comte de Lautréamont en Stéphane Mallarmé.
De huiskat heette Fritz, jawel, naar Friedrich Nietzsche. Wat past in het beeld dat in zijn belevingswereld grote dichters en filosofen zijn imaginaire vrienden waren die hij met hun voornaam mocht aanspreken. Nog een huisdier dat Harry hield was een flinke leguaan, die in een buizenstelsel van transparant plexiglas door het huis zwierf. Een zekere hang naar het bizarre kon hem niet ontzegd worden. Het geld dat nodig was voor dat soort bouwsels, geld waarover de gemiddelde student niet beschikte, verdiende hij in de avonduren in zijn functie als roadmanager van een destijds behoorlijk populaire cabaretgroep.
Er zijn twee boeken die ik graag zou noemen, die hem in die tijd erg bezig hielden en die vast invloed hebben gehad op hoe hij naar de wereld keek. Mario Praz ‘The Romantic Agony’ en Robert Musil ‘Der Mann ohne Eigenschaften’. Het boek van Mario Praz onderzoekt de donkere, erotische en macabere thematiek die het Europese Romantisme van de late 18e en 19e eeuw kenmerkt. En Robert Musil schetst de man Ulrich, een intellectueel die zich door het leven beweegt zonder vaste overtuigingen, waarden of ‘eigenschappen’ waaraan hij zichzelf of anderen kan vastpinnen.
Denk nu niet dat hij in die tijd voortdurend gebukt ging onder loodzware ernst en zelfverkozen gewichtigheid. Zo eindigde een discussie over de betekenis van het begrip ‘pastiche’ in IJssalon Torino aan de Waalkade achter een grote ijscoupe, zodat het precieze verschil tussen pastiche en pistache proefondervindelijk kon worden bestudeerd. Ook bezochten we de allereerste concerten in Nederland van bijvoorbeeld Talking Heads, The Sex Pistols en Kevin Ayers. Het zal duidelijk zijn: een kleurrijke, gevoelige, intellectuele, vriendelijke, grappige, soms door obsessies geteisterde persoon is er nu niet meer.
In mijn studietijd Bouwkunde was Harry een grote inspiratie. Er waren er absoluut meer: Jan de Vries, Roeland Kriense Lokker, Huub Houet, Toon Jiran, Willem Schrieks, ga zo maar door… Maar in humor en (toen vooral) tekentalent, stond Harry voor mij bovenaan.
In 2014 kregen we opnieuw contact. Harry was inmiddels de man van het geschreven woord. We hebben sindsdien veel ouds vernieuwd en nieuwe herinneringen opgedaan. Het belangrijkste, wat mij betreft, is het inzicht dat humor en liefde synoniem kunnen zijn aan elkaar en dat tijd triviaal is. Kijk maar naar het vleugeltje van de papagaai-rouwmug
(uit: “Vleugels van de nacht; De Muggenjager”; https://radiolima.greylightprojects.org/muggenjager/).
Lieve Harry rust zacht…. vandaag fietste ik langs je woning, net als 1 week geleden je gordijnen open en je ramen open. dit is niks voor Harry, die houdt zijn gordijnen het liefst op een kier overdag dacht ik nog , ook verhuisdozen waren zichtbaar en nabij Harry’s voordeur stond de lege vitrine waar we samen in oktober nog samen voor hebben gestaan en wat Agapornis fisheri afbeeldingen hebben bekeken die erin geëtaleerd lagen.Harry gaat verhuizen dacht ik, thuis even zijn facebook gekeken (vanmiddag), en toen ontdekte ik helaas dit trietse bericht van je overlijden. Wel even een traantje gelaten…. bijzondere man ! hele slimme man, bescheiden en kon ook heel hard & uitbundig lachen. 5 jaar st.Joost (88 t/m 92), en in oktober nog langs geweest in zijn stulpje in Teteringen waar we best lang gebabbeld hebben, tot het laatst wist ik dat je me nog volgde via facebook, ook dat vind ik bijzonder…… heel veel sterkte voor al de familie en vrienden… en al het bovenstaande is erg leuk om te lezen. Rust zacht Harry…
Uit mijn hart gegrepen Toon… tot mijn spijt vernam ik eerst vandaag over zijn overlijden. Naar aanleiding van mijn felicitatie voor zijn verjaardag, en Michael van Boxtel mij fijntjes daarop wees. Amen.