Nederlandse Reisopera combineert zaalproducties en maatschappelijk belang

Sam Brown, de Britse regisseur die vanaf najaar 2024 artistiek leiding geeft aan de Nederlandse Reisopera, beseft dat opera wordt gemaakt met gemeenschapsgeld en een ruimer bereik moet hebben dan de grijze hoofden van de concertzaal en de schouwburg. Dat legt hij uit in een interview. Veel zaalproducties per seizoen en daarnaast veel activiteiten voor een breed publiek.

door Camiel Hamans

“We werken met gemeenschapsgeld, dus moeten we ook voor de gemeenschap werken. Niet voor een kleine elite”, benadrukt Sam Brown, die samen met Rudy van Wijk de directie vormt van de Nederlandse Reisopera. Het klinkt onverwacht uit de mond van een gelauwerd Brits toneel- en operaregisseur, die al twintig jaar successen viert op podia in Engeland, Italie, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk en Scandinavië.

“Tot nu toe ben ik voornamelijk te gast geweest in al die diverse huizen. Bij de Reisopera, waar ik ook zal regisseren, kan ik mede het beleid bepalen. En daarom kan ik hier en nu de nadruk leggen op onze maatschappelijke rol. Niet dat mijn aanpak een breuk betekent met het verleden, want ook toen was de Reisopera al zeer actief op het gebied van educatie, samenzang, jongerenprogrammering en dergelijke, maar ik wil onze publieksverantwoordelijkheid ook zoveel mogelijk tot uitdrukking brengen in onze corebusiness.”

Slimme wendingen in het verhaal

“Daarom bijvoorbeeld brengen we Het sluwe vosje van Janáček het komende seizoen in een nieuwe, zeer vermakelijke Nederlandse vertaling van Jibbe Willems, de huisschrijver van Toneelgroep Maastricht en bekend van zijn wekelijkse radiobrief op NPO4. De slimme wendingen in het verhaal, de sluwe redeneringen en listen van het vosje kan iedereen dan meteen volgen. Als Reisopera brengen we onze voorstellingen niet alleen in de buurt, maar op deze manier zelfs tot in de hoofden van het publiek.”

“Binnen onze missie heeft het produceren van vier grote zaalproducties prioriteit. Daar komt niets tussen, maar daarnaast organiseren we zoveel mogelijk activiteiten om het publiek, oud en jong, bij ons werk te betrekken. Op dit moment loopt in Enschede, onze vestigingsstad, een regiomusical waarin wij participeren. Die musical, ‘Het Stof’, gaat over de sociale activist pastoor Ariens en diens strijd tegen de Twentse textielbaronnen. We hebben verder onder meer een kinderkoor dat ook los van de opera optreedt. Samen met de Theatermakerij begeleiden we een makersgroep voor jongeren die eens per jaar een voorstelling uitbrengt ,gebaseerd op een van onze opera’s. We organiseren jaarlijks een massa-meezingdag met daaraan voorafgaand een paar repetitiedagen en we hebben de Zweedse theatermaker Charlotta Őfverholm, die voorstellingen maakt met mensen van 65+, uitgenodigd om in Nederland hetzelfde te komen doen, Age on Stage.”

Openen het seizoen met ‘Second Love’

“De nadruk die ik leg op onze maatschappelijke verantwoordelijkheid, onze rol in de plaatselijke en regionale gemeenschap, gaat absoluut niet ten koste van onze vier producties. We openen het komende seizoen met een ‘double bill’ van de Ierse componist Gerald Barry en de Nederlander Jan Peter de Graaff: Second Love.

Daarna presenteren we Janáčeks ‘Sluwe vosje’ onder andere in ’s-Hertogenbosch en Eindhoven. In het voorjaar van 2026 brengen we samen met De Nationale Opera en Opera Zuid een jong-talent opera Les enfants terribles van Philip Glass die ook in Tilburg te zien zal zijn.

We sluiten het seizoen af met Elena Langers To Die For [A Comedy], die zowel in Tilburg als Breda wordt opgevoerd.”

“Op het eerste gezicht lijkt ons programma misschien moeilijk, omdat het op Janáček na geen bekende componistennamen bevat. Dit lijkt maar zo. Ons seizoen is eigentijds, in thematiek, in presentatie en in toegankelijkheid. Barry’s korte opera ‘The Stronger’, het eerste deel van onze productie ‘Second Love’, ging met veel succes een kleine twintig jaar geleden in première op een festival in Parijs. Ze heeft intussen de status van repertoirestuk bereikt en is ook al door het Concertgebouworkest uitgevoerd. De regie is in handen van Belle van Heerikhuizen die bij Orkater naam heeft gemaakt. Het stuk van Philip Glass is een bewerking van een roman van Jean Cocteau en de muziek van Glass is even poëtisch en hypnotiserend als Cocteau’s tekst.”

Niet nationalistisch genoeg

“Elena Langers opera regisseer ik zelf. Het stuk van deze Brits-Russische componiste gaat terug op een satirisch, nogal absurd aandoend toneelstuk van Nikolai Erdman uit 1928. Daarvan was de uitvoering onder het Stalinisme verboden, maar de opera is spiksplinternieuw. Langers opera zou in 2022 in Moskou in première gaan, maar na de Russische invasie in Oekraïne is dat niet doorgegaan. Het werk bleek niet nationalistisch genoeg. De wereldpremière is nu in Enschede en daar zijn we trots op. Na de tournee door Nederland gaat de voorstelling naar het Buxton International Festival, een prestigieus festival in het Engelse Peak District, tussen Sheffield en Manchester.”

“Het is het verhaal van een man die zo angstig in het leven staat dat hij zelfmoord wil plegen, maar die denkt dat tuba spelen hem daar misschien vanaf kan houden. Dit mislukt, maar voordat hij aan de hand aan zichzelf kan slaan, duiken er van alle kanten slimmeriken en uitbuiters op die denken een slaatje te kunnen slaan uit de voorgenomen suïcide. Niet voor niets geeft de titel van het stuk al aan dat het hier om een comedy gaat.”

“Elena Langer mag in Nederland misschien alleen onder kenners bekend zijn. In de operawereld geldt zij, nadat ze in 2016 een daverend succes behaalde met ‘Figaro Gets a Divorce’, uitgebracht door de Welsh National Opera, als een ‘rising star’. Dat zal, naar mijn overtuiging, na ‘To Die For [A Comedy]’ in Nederland niet anders zijn.”

reisopera.nl

Meer over de Nederlandse Reisopera op Brabant Cultureel

© Brabant Cultureel 2025