Guus Voermans is net zoveel uitvinder als beeldend kunstenaar

Een rondgang door het atelier van Guus Voermans is een belevenis. Er is veel te zien, niet alleen kunstwerken maar ook constructies en uitvindingen samengesteld uit materialen van de sloop. Je valt van de ene verbazing in de andere. Als je zijn werk in één woord zou moeten typeren is dat ‘vernuftig’.

atelierbezoek door Irma van Bommel • fotografie > Joep Eijkens

Guus Voermans (Boxtel 1949) is uitvinder-kunstenaar en heeft zijn atelier in Tilburg Noord, in de buurt van het Wilhelminakanaal. Aanleiding voor dit atelierbezoek is een tentoonstelling in het Metropolitan Museum in de Tilburgse Stedekestraat met beelden van Guus Voermans en fotografie van August Swietkowiak. Het Metropolitan, dat lijkt heel wat, maar het is niet meer dan een etalagetentoonstelling. De beelden van Voermans, gemaakt van (metalen) gebruiksvoorwerpen van de sloop staan daar in de etalage. Maar in het atelier is nog genoeg ander werk te zien. En Voermans kan er ook smakelijk over vertellen.

Om de zon te zien ondergaan

Bij binnenkomst wijst hij ons op een trap die hij maakte van trampolinebuizen. Die trap leidt naar een dakterras. Bovenaan de trap maakte hij een opklapbaar stoeltje waar hij aan het eind van de dag kan zitten om de zon te zien ondergaan. De trap kan worden afgesloten met een deur en die blijkt te zijn vervaardigd uit de rand van een metalen badkuip. Het restant van de kuip zien we verderop, in gebruik genomen als plantenbak.

In het atelier doet een oude, degelijke metalen vuilcontainer die op zijn kant is gezet dienst als kast. We zien het pas als hij het zegt en dat geldt eigenlijk voor bijna alles. Hij maakt dankbaar gebruik van afgedankte objecten en afgedankte machines en vindt daar nieuwe toepassingen voor. Voermans is niet alleen creatief maar ook technisch.

Een schemerlamp aan de wand blijkt gemaakt van een cakevorm die is geplaatst op een strijkijzer en is gecombineerd met een gewei. Lampenkapjes blijken papieren koffiebekertjes op peervormige ledlampen. Onder de schemerlamp staat een door Voermans gebouwde pelletkachel waarvoor hij een oude broodtrommel gebruikte. Een regelaar zorgt ervoor dat korrel voor korrel naar beneden valt. Hij stookt dus energiezuinig. Bijzonder is dat er geen motortje nodig is.

Bij de foto’s > De pelletkachel en de metalen kast, eigenlijk een ouderwets degelijke afvalcontainer, de schemerlamp met cakeblik en strijkijzer.

Een van Voermans’ typerende uitspraken is: “Je moet niet zoeken, je moet vinden.” Het is gewoon ook veel uitproberen, voegt hij daaraan toe. Bij zijn geboorte kreeg hij de initialen A.H.A. mee. Een vooruitziende blik van zijn vader? ‘Aha Erlebnis’ is in ieder geval op hem van toepassing, vertelt hij lachend.

Voermans bleek al snel handig

Guus Voermans komt uit een gezin met tien kinderen. Hij was een van de jongsten. Op de lagere school zat hij in een klas met vierenveertig leerlingen. Van opletten kwam niet veel terecht. Door zijn vader, die koperslager van beroep was, werd hij daarom van school gehaald en naar het internaat van de paters in Sint-Michielsgestel gebracht. Dat was een verademing. Daar werd op hem gelet en volgde hij wel onderwijs. Ook kwam hij daar in contact met architectuur en met een kerkelijke kunstverzameling. Hij bleek al snel handig en ging de technische kant op. Uiteindelijk heeft hij MTS werktuigbouwkunde gedaan.

Zijn eerste baan was bij het vermaarde Philips Natlab in Eindhoven. Daar kreeg hij intern een opleiding en werd instrumentbouwer. In zijn vrije tijd ging hij bij een carnavalsvereniging helpen met de bouw van een wagen en daar bracht iemand hem op het idee om zich aan te melden voor de Academie voor Beeldende Kunst in Tilburg. Dat deed hij en hij werd aangenomen. Na drie jaar werken had hij het ook wel gezien bij Philips Natlab. Hij wilde daarna nooit meer aan een rechthoekige tafel werken. Voor zijn atelier maakte hij dan ook een gekantelde vogel van metaal die dienst doet als tafel. Omdat deze is opgehangen aan een vleugel en de andere vleugel fungeert als tafelblad zijn er geen hinderlijke tafelpoten.

Na zijn academietijd had hij niet direct werk en kwam hij terecht in de Rijksgroepsregeling Werkloze Werknemers (RWW), een uitkering voor schoolverlaters. Maar al gauw kon hij gaan werken bij Barth, producent van aluminium standaardlijsten. Hij werkte halve dagen en kon zich zo ook halve dagen wijden aan zijn kunstenaarschap. Na verloop van tijd bedacht hij een betere hoekverbinding en een beter ophangsysteem en begon voor zichzelf. Hij vestigde zijn bedrijf Best Frames in Rosmalen. Maar hij bleek geen zakenman en ging na drie jaar failliet. Vervolgens werkte hij bij verschillende fabrieken en heeft daar uitvindingen gedaan voor verbeteringen van machines. Nooit heeft hij daarvan iets vastgelegd in patenten.

Op water dansen

Op een gegeven moment begon hij als freelancer. Voor de Efteling ontwierp hij voor de attractie Droomvlucht een mechaniek waardoor twee elfen op water konden dansen. De attractie werd gebouwd, maar de twee elfen zijn nooit geplaatst. Andere attracties van Voermans voor de Efteling wel.

Een kleine rondgang in het atelier van Guus Voermans

Voor de Milieustraat van Berkel-Enschot maakte hij de Lawaaikraai. Dat was een opdracht voor kunst in de openbare ruimte. Op een lantaarnpaal bevestigde hij een metalen kraai, als eerbetoon aan een van de oorspronkelijke afvalbezoekers. Nu gebruik wordt gemaakt van afsluitbare containers komen er immers geen kraaien, muizen en ratten meer op afval af. Wie een bepaald telefoonnummer belde, activeerde een gsm waardoor de kraai opstond en heftig begon te krijsen, vertelt Voermans. Als eerste ter wereld gebruikte hij een mobiele telefoon om een kunstwerk in werking te zetten. Toen de Telegraaf het nummer publiceerde was het hek van de dam. Tot ongenoegen van omwonenden. Ook de naam ‘Lawaaikraai’ werd geïntroduceerd door de Telegraaf. De kraai is daarna helaas verdwenen. Wat blijft is een mooi verhaal.

Op een sokkel met twee sleuven

Voor Tilburg University ontwierp hij een jubileumcadeau geïnspireerd op het logo van de universiteit, bestaande uit een boom met twee figuurtjes. Eén daarvan draagt een boek, de ander een sleutel. Aanvankelijk ging de opdracht aan zijn neus voorbij, maar daar kwam men op terug. Het is dan ook een heel vernuftig gemaakt bronzen beeldje van een boompje op een sokkel met twee sleuven, waarbij in de ene sleuf een boekje past en in de andere sleuf het sleuteltje. Het sleuteltje houdt het boekje van binnenuit op zijn plaats. Hij heeft inmiddels een opdracht voor vierhonderdvijftig stuks.

De eerste beeldjes werden in brons gegoten via een mal van was door Gérard Dielemans van Beeldhouw Service Centrum Tilburg. Daar was veel nabewerking bij nodig. Omdat hoge precisie voor de sleuven een vereiste is, ontwikkelde Dielemans eenmalige 3D-geprinte gietmallen waardoor de maatvoering optimaal werd, binnen tienden van millimeters, legt Voermans uit. Daar is minder nabewerking bij nodig en het resulteert in minder restmateriaal.

Voor het inmiddels ter ziele gegane festival LunaLunaLuna in Tilburg ontwikkelde hij de attractie Big Hug, een gigantische opblaasbare slurf waarin mensen letterlijk naar elkaar toe werden gedrukt. Jonge stelletjes vonden het hilarisch, vertelt Voermans, maar sinds corona vinden mensen dit maar benauwd en is er nauwelijks nog belangstelling voor deze attractie.

Het bakken van een ei duurt zes minuten

Vol trots toont Voermans een filmpje van de door hem geconstrueerde eierbakmachine die volgens een kettingreactie van transportbandjes, pannen en mesjes is gebouwd. Zoiets ontstaat al doende, vertelt hij, en de constructie moet regelmatig worden aangepast om het beoogde effect te verkrijgen. Eerst moet de olie worden verhit in een pan. Vervolgens wordt er een ei gebroken dat in de olie valt. Het bakken van een ei duurt zes minuten. Ondertussen moet het publiek worden geamuseerd. Dat gebeurt door transport van een bord, het wassen van slablaadjes, het snijden van brood en ham, allemaal automatisch. Ten slotte belandt het spiegelei op het bord. Bijzonder is dat het filmpje, gemaakt door Rudi Klumpkens, in één take is opgenomen. Maar dat moest wel vaak over, voegt Voermans eraan toe. Het is op YouTube terug te zien onder de naam UFO. Dat staat voor Unbelievable Frying Object. _{^{(zie de link onder dit artikel)}}

Voermans reageerde op een oproep om een systeem te bedenken om het sorteren van tweedehands schoenen te vergemakkelijken, met als doel de schoenen weer in paren bij elkaar te brengen. Hij bedacht een systeem waarbij schoenen aan haken aan een ‘lopende’ lijn worden opgehangen. Selectie was gebaseerd op fotoherkenning. De schoenen werden gefotografeerd, de beelden geregistreerd en uiteindelijk belanden twee identieke schoenen in dezelfde bak. August Swietkowiak maakte een filmpje om de opdracht binnen te halen en de machine is er gekomen! Hij is in Polen uitgevoerd.

Met glazen buizen en kolven

Ook voor afgedankte machines vindt Voermans nieuwe bestemmingen. Zo koppelde hij een oude geldtelmachine, gebruikt voor het tellen van bankbiljetten, aan een oud boekje met flip-animatie. De term ‘homo ludens’, de spelende mens, is op hem van toepassing. Middenin het atelier staat een metalen stellage met glazen buizen en kolven waar water in kan. Het is een speelautomaat in ontwerpfase, waar straks maximaal vijf spelers tegelijk kunnen meedoen aan het spel. Als motor is een oude etiketteermachine van Senger gebruikt. Het spel gaat erom wie handig genoeg is om het hoogste waterpeil in de buis te krijgen. Als je goed kijkt zie je dat er ventielen van een trompet zijn gebruikt als lampjes, gevoed door elektrische waxinelichtjes. Je moet er maar op komen.

Voermans ziet zichzelf als ‘alchemist van het afgedankte’. Je ziet pas wat het is en waaruit het is gemaakt als je goed kijkt. Je begrijpt de werking pas als je het hem vraagt. En je bent verrast omdat je het zelf nooit zo had kunnen bedenken.

Filmpje over de eierbakmachine: UFO (Unbelievable Frying Object): Bing Video’s

De etalagetentoonstelling in de Stedekestraat in Tilburg is te zien t/m 29 juni 2025

Lees meer Atelierbezoeken op Brabant Cultureel

© Brabant Cultureel 2025