Van Jasper Mikkers verscheen ‘Jonge beloften, 1970-1980’ als vierde deel van zijn cyclus ‘Het wolfsbit’. Bijzonder is dat dit het eerste deel in de cyclus is dat helemaal nieuw is. Vrijwel niets ervan is eerder gepubliceerd. In de roman kijkt de lezer met de ogen van de door het leven getekende en ouder geworden schrijver naar de roerige jaren zeventig.
door Hein van Kemenade
De cyclus ‘Het wolfsbit’ vertelt het verhaal van leven en opgroeien in Noord-Brabant in de twintigste eeuw, over zijn fadder en zijn eigen jeugd aan de rivier. Het katholieke leven bepaalt dat sommige jongens naar het seminarie gaan om priester te worden. Dan gaat het al snel over twee vrienden, Walter Bosveld en Henri Pafort. Beiden publiceren later hun gedichten en vooral Henri schrijft ook romans. Beiden wielrennen en schrijven daar verhalen over. Het zal de reactie op het katholieke geloof en de invloed van het gymnasium zijn dat de vrienden de Griekse mythologie als alternatief voor de Bijbel nemen.
Elk deel is op zichzelf te lezen
Het deel Karl Marx Universiteit, roman over een revolutie beschrijft de politisering van studenten in Tilburg na mei 1968. Veel dialogen bevorderen de leesbaarheid. Maar het is niet nodig om de eerder verschenen delen gelezen te hebben. Zoals elk eerder verschenen deel van de cyclus is Jonge beloften op zichzelf te lezen. Voor de liefhebber is op de website van Jasper Mikkers een introductieboekje te downloaden. De cyclus is opgebouwd uit delen met verschillende novelles en romans. Zoals u al las komt het Oost-Brabantse dialect tevoorschijn. Herkenbaar voor wie daarmee vertrouwd is.
De verhalen over vrijheid en revolutie van jaren zestig en zeventig krijgen de overhand. Iedere novelle is een apart afgerond verhaal. Ik moest denken aan de filmcyclus ‘Heimat’ waarin elke film op zichzelf staat, maar alle films samen een geheel vormen. Ik zie ook een parallel in het epische gedicht waar Mikkers’ alter ego Henri zijn hele leven aan werkt en dat pas bij zijn dood voltooid zal zijn. Het opbouwen van een cyclus in veel novellen heeft wel als nadeel dat sommige verhalen bijna letterlijk herhaald worden. Maar ach, daarmee is wel te leven.
Een echte Bildungsroman
Jonge beloften begint als een klassieker, een echte Bildungsroman. De jongen is radeloos op zoek naar seks. Van de liefde begrijpt hij nog niet zoveel. In de huidige coming of age verhalen ligt het tempo wat sneller. Maar in hoofdstuk drie komt de vaart erin wanneer Henri op zijn kamer zijn eerste ontmoeting met een meisje heeft.
Alleen loopt alles anders dan Henri bedacht heeft. Henri ziet zijn kans schoon om eindelijk voor de eerste keer seks te hebben, maar Yvette zegt dat ze niet bij elkaar passen. “Haar felheid om korte oorlogen uit te vechten en tegenspel van haar partner te verwachten staat in schril contrast met het slome gedrag van Henri.” Al kon hij met haar zoenen tot hij blaren op zijn lippen had, toch nam zij die dag de benen. Yvette is een kordate vrouw die voor zichzelf opkomt en weet wat ze van het leven kan verwachten.
Mikkers beschrijft ook de veranderende tijd die ertoe leidt dat mensen als zijn vader anders gaan denken over bijvoorbeeld homoseksualiteit. Terwijl Henri nog een hele strijd moet voeren om zijn Indische vriendinnetje mee naar huis te nemen accepteert zijn vader jaren later heel gemakkelijk dat zijn zus Linda lesbisch is en in Amsterdam gaat wonen. “Daar wordt er geen schande van gesproken.” In Brabant zouden die meiden niet vrij zijn.
Ingewijd in de liefde
Het lezen en interpreteren van literatuur speelt voortdurend een rol. Wanneer Henri op kamers gaat moet hij denken aan een verhaal van Guy de Maupassant dat hij las op middelbare school. Daarin wordt een jonge student door een levenslustige en overweldigende hospita ingewijd in de liefde. Zo’n hospita wil hij ook wel.
Russische dichters uit de tijd van het futurisme en dadaïsme als Sergej Aleksandrovitsj Jesenin, Velimir Chlebnikov, Vladimir Vladimirovitsj Majakovski passeren al snel de revue. De internaatleerlingen hielden ook van negentiende-eeuwse Russische schrijvers als Tolstoj, Dostojevski, Tsjechov, Toergenjev en Garsjin. Dit vanwege hun zwaarmoedigheid en filosofische worstelingen. Zijn vriend Walter leest Asterix. Gesprekken en meningen over schrijvers en dichters vormen een belangrijk onderdeel in dit deel. Beide vrienden publiceren hun gedichten en Henri kiest een Russisch klinkend pseudoniem: Sergei Larsky. Walter publiceert bij Uitgeverij Werkmanslust. Zelf publiceert hij bij Uitgeverij De Blauwe Gaai.
In de novelle ‘Een warm nest’ wordt een met drank overgoten gesprek in Bodega Keyzer, aan de Van Baerlestraat in Amsterdam beschreven met de directeur Gerard Zevenhuizen. Het gebruik van andere namen klinkt erg naar de sleutelromans uit de jaren zestig en zeventig, de tijd waarin deze verhalen spelen. Om even wat namen te noemen: Leijburg, IJpelsteen, Lichtendam en Rodenbosch zijn Brabantse steden. Amsterdam, Nijmegen en Leiden worden weer wel met hun eigen naam genoemd.
Alle grote schrijvers besproken
Gelukkig worden alle grote schrijvers die besproken worden wel bij hun echte naam genoemd. Gaat dit over de vraag waarom iemand een pseudoniem kiest? Henri houdt er in ieder geval niet van om in de belangstelling te staan en interviews te geven. Het is zijn werk dat telt. Daar moet het over gaan. Dat moet je lezen. Hij heeft al opgeschreven wat hij wil zeggen. Daarnaast is hij wars van het literaire wereldje en wil daar niet aan meedoen. Daarom schrijft hij onder een schuilnaam.
Door het hele boek wordt gediscussieerd over opvattingen over kunst. De jonge Henri filosofeert graag over de poëzie. ‘Poëzie moet zich niet aan voorschriften, wetten en regels houden, mag geen grenzen kennen, niks uitsluiten.’ En: ‘Poëzie is het enige dat op emotioneel én intellectueel niveau zin kan geven aan het leven.’ Op de vraag of poëzie voor hem belangrijker is dan de liefde antwoord Henri dat hij dan voor de liefde zou kiezen. Schrijven met engagement maakt veel indruk op Henri en probeert hij zelf ook te doen. Maar hoe zit het dan met schrijvers die vanuit hun engagement de verkeerde keuze maken, zoals Céline, Hamsun en Pound? Henri betoogt dat ‘één vorm van engagement boven alles gesteld moet worden: iedereen bestrijden die de vrijheid van het individu wil inperken.’ En hij moet zich niet binden aan een politiek systeem.
Beat Generation van vijftienhonderd jaar geleden
Henri vindt dat communisme altijd eindigt in een dictatuur. Daarom is hij het oneens met Harry Mulisch. Hij haalt Nescio aan die hij citeert: ‘Hoyer praat machtig mooi. Machtig mooi. Ik heb geen verantwoordelijkheidsgevoel. Ik kan me daar niet mee ophouden. Ik moet schilderen en dat is geen lolletje.’ De Tsjech Ulli verwoordt het als volgt. ‘Schrijvers moeten standpunten innemen, misstanden aanklagen. Dat gebeurt in Oost-Europa. Daar leven de echte schrijvers.’
Klassiek Chinese en Japanse dichters komen door heel het boek aan het woord. De mooiste zin komt van Basho. ‘Ik ging op mijn hoed zitten en huilde bitter tot ik bijna alle tijd vergat.’ Maar ook Po Tsju I (Bai Juyi), Li Po (Li Bai) zijn als de Beat Generation, maar dan vijftienhonderd jaar geleden in China. Het is de moderne Beat Generation, met schrijvers als Jack Kerouac, Allen Ginsberg en William S. Burroughs, die inspirerend is voor de beide vrienden.
Door de vele dialogen die ergens over gaan, is Jonge beloften een prettig leesbaar boek en meer een ideeën-roman dan een kroniek. De tijd van veranderingen, van revolutie, van opstand tegen de gevestigde macht is de leefwereld waarin Henri en zijn vrienden zich ontwikkelen en hun plaats zoeken en vinden. Henri is overduidelijk het alter ego van Jasper Mikkers en in Walter is JACE van de Ven te herkennen.
Heel veel couleur locale
Wat ik ook bijzonder vind aan Jonge beloften is de iets afstandelijke duiding van de gebeurtenissen. Je kijkt naar de roerige jaren zeventig met de ogen van de door het leven getekende en ouder geworden schrijver. Met heel veel couleur locale over het sociale leven in de jaren zeventig. Het verhaal ‘Me sabbee plenty’ beschreven vanuit de Tsjechische kunstenaar Ulli over een feest bij de sluis waar een student als sluiswachter werkt en dat gigantisch uit de hand loopt, geeft een bijzondere kleur aan dit boek. Allerlei figuren uit de andere verhalen spelen hier zijdelings hun eigen rol. Elk deel van de cyclus bevat dergelijke novellen en verhalen. Een plezier om te lezen.
Jasper Mikkers, Jonge beloften, 1970-1980. Soesterberg: Aspekt 2025, 673 pp., ISBN 9789464872873, pb., € 34,95.
jaspermikkers.nl | uitgeverijaspekt.nl
Lees meer over Jasper Mikkers op Brabant Cultureel
© Brabant Cultureel 2025