Al veertig jaar is jazzpodium Paradox een plek waar muzikanten zich ontwikkelen, samenkomen en hun stem vinden. Vocaliste Sanne Rambags weet dat als geen ander. Als tiener liep ze Paradox voor het eerst binnen. Inmiddels is Rambags een van de meest eigenzinnige stemmen in de Nederlandse jazzmuziek. Ze geeft concerten over hele wereld, maar keert telkens weer terug naar Paradox.
Veertig jaar Paradox deel 3 door Ingrid de Rond
Drie uur ’s middags, de zaal is nog leeg. Sanne Rambags (30) loopt over het podium en neuriet zacht, alsof ze de ruimte in de juiste stemming wil brengen. Aan de zijkant pakt Joost Lijbaart een strijkstok uit zijn tas en legt hem bij de verzameling curiosa rond zijn drumstel. Roosmarijn Tuenter stemt haar viool, Jeroen van Vliet laat zijn vingers kort over de toetsen van de vleugel glijden.
Nog vijf uur voor het publiek binnenstroomt; uren waarin ze samen hun muziek zullen herontdekken. Een jaar geleden repeteerden ze de nummers die ze vanavond spelen voor het laatst. “Soms denk ik: Sanne, je mag je wel iets beter voorbereiden – maar tegelijkertijd houd ik er niet van om nummers plat te repeteren. Dan gaat er een stukje mysterie verloren. Ik wil juist ruimte houden voor wat zich niet laat voorspellen. Dat is zo welkom.”
Sinds haar studie aan het Tilburgse conservatorium verkent ze al de grenzen van haar stem. Haar muziek klinkt soms intuïtief, rauw en ongeremd, dan weer warm, beheerst of fluisterzacht. Tweemaal werd haar werk al met een Edison bekroond: in 2019 voor Listen to the Sound of The Forest, en in 2021 voor SONNA. Nu loopt ze op wollen sokken over het podium en warmt haar stem, routineus en met aandacht. Na vanavond reizen ze door: eerst naar Brebl in Nijmegen, daarna naar het Bimhuis in Amsterdam. Maar optreden in Paradox voelt anders, zegt ze: als thuiskomen.
Sanne Rambags liep als tiener bij Paradox binnen
Ze was zestien toen ze hier voor het eerst binnenliep: haar ouders namen haar mee naar een concert van Eric Vloeimans. “Ik voelde het meteen”, zegt ze. “Wat een bijzondere plek. Hier wil ik zijn.” De wereld van de jazz was voor haar op dat moment nog een mysterieuze wereld die ze enkel op afstand bewonderde. “Maar Paradox voelde zo knus en geborgen. Die vriendelijke mensen, de kleuren – rood, bruin, zwart, het lage plafond, ja, de hele sfeer van de plek, ik wilde altijd in die sfeer zijn.”
De hele jazzwereld kwam voorbij. In Tilburg of all places.
Voor mijn ontwikkeling was dat goud waard.
Rambags meldde zich aan als vrijwilliger, maar moest wachten tot haar achttiende. “Daarna mocht ik bardiensten draaien, was ik helemaal starstruck als een muzikant een glas whisky kwam bestellen.” Ruim tien jaar tapte ze biertjes, in ruil mocht ze alle concerten bezoeken. “Voor mijn ontwikkeling was dat goud waard: de hele jazzwereld kwam voorbij – in Tilburg of all places, en niet alleen jazz, maar ook blues, folk. Ik raakte op de hoogte van de scene en de mogelijkheden daarbinnen, en leerde mijn eigen voorkeuren steeds beter kennen.”
In het tweede jaar van haar conservatoriumstudie vroeg programmeur Bartho van Straaten haar om een jazzsessie met een optreden te openen. “‘Nu al?’ vroeg ik, want de meeste studenten doen zoiets pas in hun laatste jaar. Maar Bartho zei: ‘Zeker nu al. Wij geloven in je.’” En toen stond ze ineens zelf op het podium dat ze al die tijd vanaf afstand bewonderde.
Datzelfde jaar ontmoette ze er de Tilburgse gitarist Bram Stadhouders (‘die kwam bij mij een Hoegaarden Witbier bestellen’) en zag ze er Joost Lijbaart op het podium staan (‘zijn speelstijl betoverde me direct’). Ze raakten aan de praat en zo werd hun trio Under The Surface geboren: een samenwerking die tot vandaag de dag voortduurt en die haar de wereld over bracht.
Op schouders van reuzen
Paradox bleef haar steunen: in het vierde jaar van haar conservatoriumstudie gaf het podium haar carte blanche: alle vrijheid om haar muzikale dromen te realiseren. “Bartho vroeg: wat wil je doen? Met wie wil je werken?” Het leidde tot haar eerste samenwerking met Vincent Courbois en met Jeroen van Vliet. Ja, veel muzikanten met wie ze graag samenwerkt heeft ze in Paradox ontmoet. “Het voelde alsof ik hier op de schouders van reuzen mocht klimmen.” Ze zag de muziekateliers en de opnamestudio verrijzen en wist zich er welkom. “We mogen hier altijd repeteren, opnemen, try-outs doen.”
Plekken waar mensen in je geloven en je letterlijk ruimte geven, zijn zeldzaam. Zeker voor startende musici.
Boven alles gaf Paradox haar vertrouwen. “Hier hoef ik niet alleen de performer te zijn die iets moois weg komt zetten, hier mag ik mijn hele mens-zijn meenemen. Dat is uiteindelijk ook steeds belangrijker geworden in mijn muziek. Ja, door de verbinding met Paradox ben ik de muzikant die ik wil zijn. Deze plek gaf mij van het begin af aan het gevoel dat ik er niet alleen voor sta. Voor mij is dat belangrijk – want als muzikant ben je toch vaak alleen. Plekken waar mensen in je geloven en je letterlijk ruimte geven, zijn zeldzaam. Zeker voor startende musici.”
Op dit moment volgt ze een Master of Music in Oslo, waar ze zich bezighoudt met folklore en samenzang. “Samen met het publiek muziek maken, daar wil ik graag naar toe”. Misschien vanavond al? Ze weet het nog niet. “Je hebt plekken waar het publiek daar heel toegankelijk voor is. Ik weet niet of Paradox zo’n plek is. Wie weet, we zullen zien.”
Ook pianist Jeroen van Vliet, met wie ze vanavond optreedt, kent het podium door en door. In 1984 was hij betrokken bij de aankoop van het pand: met meer dan 175 andere muziekliefhebbers stond hij borg voor een deel van de hypotheek. “Ik studeerde nog, maar duizend gulden lukte,” lacht hij. Gevraagd of de sfeer doorheen de jaren veel is veranderd schudt hij zijn hoofd. “Het is verrassend hetzelfde gebleven. Alleen de inrichting en apparatuur zijn professioneler geworden. In de beginjaren voelde het hier toch meer als een gekraakte garage.”
Na even denken: “Het publiek is wel veranderd. Meer muziekliefhebbers, minder muzikanten.” Hij zet zijn handen weer op de Steinway B-211 concertvleugel; de langgekoesterde droom van Paradox die in 2019 via crowdfundingsplatform Voordekunst werd aangeschaft. “En de rook is verdwenen”, lacht Joost Lijbaart vanachter zijn drumstel. Hij wijst naar de achtermuur van de zaal. “Ik heb hier concerten meegemaakt waarbij je die muur door de walmen niet meer kon zien.”
Stukje magie
Rond acht uur ’s avonds loopt de zaal langzaam vol. Voor het eerst sinds lange tijd voelt Rambags weer kriebels, ze is er blij mee. De laatste minuten voor een optreden voelen voor haar als een gebed. “Ik word me bewust van mijn adem en probeer me open te stellen voor wat er is. Ik verschuif mijn bewust-zijn naar het nu. Het is lastig de juiste woorden te vinden om die gemoedstoestand te beschrijven. Ik voel me verbonden met mijn medemuzikanten, met de plek, met mezelf, met hemel en aarde. Geen idee wat er precies gaat gebeuren, maar ik voel dat ik aanwezig ben en ik voel vertrouwen.”
Iets na half negen applaudisseert het publiek en verschijnt Rambags samen met haar medemusici op het podium dat haar zo vertrouwd en zo lief is. Ze spelen stukken van The Frieze of Life, een album geïnspireerd op schilderijen van Edvard Munch. Na het slotapplaus blijven ze staan: “We zouden graag nog iets uitproberen.” Jeroen van Vliet speelt een paar noten op de piano en Rambags vraagt het publiek daaruit één toon over te nemen. Direct daarna gebeurt wat ze vanmorgen nog niet vermoedde: voor vijf minuten zingt heel Paradox. “Magisch,” zegt ze. Ze weet: ze doet het niet alleen.
Dit is het derde interview uit een serie van vier afleveringen over de geschiedenis van Paradox.
Lees alle interviews op Brabant Cultureel
Dit verhaal is tot stand gekomen met behulp van een stimuleringsbijdrage van het Tilburgs Mediafonds
© Brabant Cultureel 2025