Dit jaar bestaat het Tilburgse jazzpodium Paradox veertig jaar. Wat begon als een stoutmoedig idee groeide uit tot een van de eigenzinnigste broedplaatsen voor jazz en experimentele muziek in Nederland. Ter ere van dit jubileum portretteren we in een korte serie vier mensen die met Paradox zijn verweven: Niko Langenhuijsen, Jasper Staps, Sanne Rambags en Bartho van Straaten.
door Ingrid de Rond
Eerst is er het verhaal van Niko Langenhuijsen – bassist, idealist en Paradox-pionier – die in de jaren ’70 zag hoe de jazz in Tilburg ronddoolde. Samen met andere muzikanten hunkerde Langenhuijsen naar een thuis waarin geïmproviseerde muziek vrij kon ademen. Zijn overtuiging: kunst begint bij ruimte. Niet om winst te maken – maar om samen creatief te zijn en elkaar kansen te bieden. Nog voor het woord ‘crowdfunding’ bestond trommelde hij 175 muziekliefhebbers bijeen. Samen stonden ze garant voor de hypotheek van Paradox – een uniek burgerinitiatief. “Paradox moest er gewoon komen”, aldus Langenhuijsen. “Voor de fun, de kick, voor de muziek en voor het publiek.”
Jaren later wandelde saxofonist Jasper Staps Paradox binnen. Aanvankelijk voelde hij zich niet thuis in de Tilburgse jazzscene, die sterk op improvisatie gericht was. Toch keerde hij ernaar terug, met – in zijn eigen woorden – “een plan en een grote mond”. Samen met Teus Nobel richtte hij het Paradox Jazz Orchestra op: een twintigkoppige bigband die uitgerekend op het knusse podium van Paradox haar thuisbasis vond. Staps: “Paradox gaf ons vertrouwen en bestaansrecht. Hele elementaire dingen, eigenlijk. Zonder Paradox waren we als een dakloze op zoek naar een plek om te slapen.”
De hele jazzwereld kwam voorbij
Dan is er Sanne Rambags, de zangeres die als tiener in Paradox haar eerste biertjes tapte, en nu met haar muziek de wereld over reist. Ze was zestien toen ze Paradox voor het eerst binnenstapte. En voelde meteen: hier wilde ze altijd zijn. Ze meldde zich aan als vrijwilliger en mocht in ruil daarvoor alle concerten zien. “De hele jazzwereld kwam voorbij, in Tilburg of all places.”Inmiddels woont ze in Oslo, maar telkens keert ze naar Paradox terug. “Dankzij de verbinding met Paradox ben ik de muzikant die ik wil zijn.”
En dan is er Bartho van Straaten, de man met de sleutelbos, de programmeur die artiesten van het station haalt en boodschappen voor hen doet. Sinds de jaren negentig loopt hij dagelijks rond in het gebouw. Hij is geen man van het strakgetrokken beleid, wel van vertrouwen. “Juist door mensen vrij te laten, gaat het hier leven.”
De komende vier dagen publiceren we hun portretten: vier verhalen over een plek waarin vakmanschap, doorzettingsvermogen en gemeenschapszin samenkomen. Geen sluitende historische vertelling – wél een verzameling stemmen die een blik bieden op een podium dat voor veel muzikanten als thuis voelt. Tezamen tonen de verhalen hoe Paradox zich al veertig jaar staande houdt in een sector waarin zoveel broze plannen ten onder gaan. Duidelijk wordt dat het jazzpodium is gebouwd op volharding, vrijwilligerszin en liefde voor muziek – en op de eenvoudige overtuiging dat kunst begint met ruimte: voor klank, experiment en voor elkaar.
Ingrid de Rond (1991) is schrijver en dramaturg. Ze behaalde een bachelor Beeldende Kunst en een master Wijsbegeerte en werkt als docent kunsttheorie aan de Fontys Academy of the Arts in Tilburg.
Ingrid de Rond maakte deze serie met steun van het Tilburgs Mediafonds.
Lees de komende vier dagen alle interviews over Paradox op Brabant Cultureel
Brabant Cultureel 2025