Breed verzet tegen sloop van de voormalige Tomado-fabriek in Etten-Leur

Het voornemen van de gemeente Etten-Leur om de voormalige Tomado-fabriek van de bekende Rotterdamse wederopbouwarchitect H.A. Maaskant (1907-1977) in die plaats te slopen, stuit op verzet. Lokale en regionale organisaties pleiten ervoor om het fabriekspand te behoeden voor sloop vanwege de grote architectuurhistorische betekenis. En zij worden daarbij inmiddels ondersteund door de landelijke Erfgoedvereniging Heemschut en door het Cuypersgenootschap, een landelijke instelling die zich inzet voor behoud van bijzonder bouwkundig erfgoed uit de negentiende en twintigste eeuw.

Maaskant

De Tomado-fabriek werd in 1955 gebouwd naar ontwerp van architect Maaskant. Boven de entree kwam een sculptuur van kunstenaar Ossip Zadkine, bekend van het beeld De verwoeste stad in Rotterdam. De tuinen rondom de fabriek werden ontworpen door tuinarchitect Mien Ruys. Het vernieuwende ontwerp vormde een stijlbreuk met in die tijd bestaande fabrieksgebouwen; het was licht en open en niet alleen bedoeld om productief, maar ook om prettig in te kunnen werken.

De Tomado-fabriek vanuit de lucht
Onthulling van de sculptuur van Ossip Zadkine boven de entree van de Tomado-fabriek
De lichte, open fabriekshal was bedoeld om niet alleen productief maar ook prettig te kunnen werken. Alle bovenstaande foto’s > Heemkundekring Jan uten Houte Etten-Leur

Tomado (Van der TOgt Massa Artikelen DOrdrecht) was onder meer bekend van de draadstalen boekenrekjes met de gekleurde leggers die iedereen kent. Het modulaire boekenrekje stond symbool voor de moderne tijd, het was zowel industrieel als aantrekkelijk – net als het fabriekspand in Etten-Leur waar het werd gemaakt.

Boven: het modulaire Tomado boekenrekje. Onder: het huishoudelijk assortiment van Tomado in de jaren vijftig

In 1957 werd in Noord-Brabant nog een fabriek van Maaskant opgeleverd, voor Nicholson File in ’s-Hertogenbosch. Maaskant haalde met deze twee moderne, in het oog springende ontwerpen de vakbladen en maakte internationaal naam als industriearchitect. In een briefwisseling over de twee fabrieken met collega-architect J. Oud schrijft Maaskant: ‘Ieder heeft zijn liefde voor een bepaald onderwerp en ik heb eerlijk getracht om in de industriebouw mijn weg te vinden, waardoor de belangrijke plaats die de industrie langzamerhand in onze samenleving krijgt op de juiste manier wordt aangeven.’

Bezwaar

Het fabriekspand in Etten-Leur was tot het faillissement in 1982 in gebruik door Tomado, Van 1986 tot 2018 vond Fri-Jado er onderdak. Huidige eigenaar is Mentha Capital. In 2014 kwam de voordracht van de monumentencommissie om het pand op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen, maar een jaar later werd dat na bezwaar van de toenmalige eigenaar Fri-Jado ongedaan gemaakt. Afspraak is nu dat de gemeente het terrein op industriegebied Vosdonk van Mentha Capital overneemt nadat het pand is gesloopt en de vervuilde grond is gesaneerd.

Het Cuypersgenootschap heeft de gemeente gevraagd om het bijzondere pand als icoon van het naoorlogse industriële erfgoed op de gemeentelijke monumentenlijst te zetten en geadviseerd de mogelijkheden voor herbestemming te onderzoeken. De Tomado-fabriek doorstaat moeiteloos de vergelijking met het markante fabrieksgebouw van weverij De Ploeg uit 1958 in Bergeijk, ontworpen door Gerrit Rietveld, met tuinen van Mien Ruys. Dat complex is na de sluiting van de weverij in 2007 op de Rijksmonumentenlijst gezet en heeft na herontwikkeling in 2017 een nieuw leven gekregen. (cl)

Foto boven dit bericht > De moderne fabriek was een symbool van de moderne tijd. Foto > Heemkundekring Jan uten Houte Etten-Leur